Bestuur Heemkring Molenheide bezoekt Regionaal Archief Tilburg

Al jaren is er veel contact tussen Regionaal Archief Tilburg en de heemkundekringen in de regio. Eén van deze heemkundekringen, Molenheide uit Gilze en Rijen, bracht op 17 december 2010 een bezoek aan het archief.

Heemkring Molenheide is een actieve groep die zich bezighoudt met de geschiedenis van de gemeente Gilze en Rijen. Het gaat concreet om de kerkdorpen Gilze, Rijen, Hulten en Molenschot. Molenheide is opgericht in 1977. De kring heeft ruim 400 leden, waarvan een deel actief deelneemt in werkgroepen als genealogie, de bibliotheek, tijdschrift De Mulder. In 2009 opende Molenheide een vernieuwd onderkomen met een tentoonstellingsruimte, een heemtuin en een studiezaal. Driemaal per maand is deze studiezaal open voor historisch en genealogisch onderzoek.

Mariëlle van Hezewijk, Kees Tijs (secretaris), Cor en Helma Schrauwen, Bert Willemen en Bert Wagemakers (voorzitter) kwamen door de sneeuw naar Regionaal Archief Tilburg om nader kennis te maken. Luud de Brouwer, hoofd archief, lichtte de vele mogelijkheden toe die onze website heeft voor het doen van genealogisch onderzoek. Ook BeeldOnline, de fotodatabank werd uitgebreid belicht, met de mogelijkheid om als bezoeker per foto reacties toe te voegen.
De Tilburgse Tijdmachine werd uitgebreid bekeken. Een aantal leden is momenteel bezig met het opstellen van de Canon van Gilze en Rijen. Logisch gevolg is het om te denken aan een tijdmachine voor Gilze en Rijen, met de Canon als uitgangspunt. Inspiratie en enthousiasme is er genoeg!

In het depot werden een aantal parels uit de collectie van Gilze en Rijen bekeken. Een gerestaureerd resolutieregister van het Dorpsbestuur Gilze en Rijen uit 1801, de plakboeken van oud gemeentesecretaris Adriaan Hoevenaars en die van de Stichting ‘Gilze Rijen Stop’ uit de jaren ’70, oude foto´s, een plattegrond van een begraafplaats. Zoals zo vaak gebeurd bij archiefstukken, werd er meteen over gediscussieerd, herinneringen opgehaald, en werden linken gelegd met het heden.
Yvonne Welings, gemeentearchivaris, liet verschillende manieren zien waarop ingebonden boeken gerestaureerd kunnen worden. Materiaal dat voorheen te teer was om op te pakken, is door vervezeling weer sterk en bruikbaar voor onderzoek.






Dergelijke bezoeken zijn inspirerend voor zowel de Heemkundekring als Regionaal Archief Tilburg.

Goedenvrijdag, een opmerkelijke voornaam

Het is weer eens wat anders dan Jan of Piet

In 1811 wordt te Baarle-Nassau de geboorteakte ingeschreven van een jongetje met een wel zeer opmerkelijke tweede voornaam.

Op 12 april 1811 verschijnt voor de ambtenaar van de burgerlijke stand van Baarle-Nassau: Corneil Verheijen, oud 67 jaar, landbouwer, wonende te Baarle-Nassau. Hij verklaart dat heden (dus op 12 april 1811) zijn dochter Anne Verheijen, oud 39 jaar, bij hem wonende, is bevallen van een kind van het mannelijk geslacht, aan welk kind hij de voornamen wenst te geven van Guillaume Goedenvrijdag.

Het kind heet dus volledig: Guillaume Goedenvrijdag Verheijen.

In de marge van de geboorteakte is aangetekend: Guillaume Goedenvrijdag, daarmee suggererend dat Goedenvrijdag de achternaam is, hetgeen niet juist is. Ook in de tafel is Goedenvrijdag als achternaam vermeld.

Helaas heb ik over dit kind geen nadere informatie beschikbaar.

Moeder Anne Verheijen overlijdt op 39-jarige leeftijd en ongehuwd op 29 september 1811 te Baarle-Nassau.

Wie weet meer?

200 jaar Burgerlijke Stand 1811-2011

In 2011 herdenken we het feit, dat 200 jaar geleden de Burgerlijke Stand werd ingevoerd. Dat was weliswaar al in 1796 in sommige streken (Zeeuws-Vlaanderen en delen van Limburg) gebeurd, maar in 1811 kreeg heel Nederland een Burgerlijke Stand. Een van de belangrijkste consequenties van die invoering was, dat iedere ingezetene, een achternaam moest aannemen, voorzover hij/zij die niet bezat (en dat gold met name voor de Joden) en zij, die al wel een achternaam hadden, deze voortaan op één manier moesten schrijven. Het kon dus niet meer voorkomen, dat een bepaald persoon zich de ene keer Janssen noemde en de andere keer Jansen, zoals vóór 1811 eerder regel dan uitzondering was. De bedoeling van de wetgever was om afzonderlijke registers van geboorte, huwelijk, overlijden en huwelijksafkondigingen aan te leggen. Dat is lang niet altijd gebeurd. Bij een aantal gemeenten werden vaak de verschillende akten chronologisch per jaar in één register ingeschreven. De eerste jaren van de burgerlijke stand (1811-1813) werden de akten in het Frans opgemaakt. Daarbij werden ook de voornamen verfranst. Als een vader aangifte deed van de geboorte van zijn zoon Jan of Johannes werd deze zoon in de geboorteakte Jean genoemd en deze voornaam zou hij zijn hele leven houden.Vanaf 1814 zijn de akten Nederlandstalig, aanvankelijk vaak nog geheel geschreven, maar in de loop van de 19e eeuw vervangen door formulieren, om het aantal fouten te beperken. Uit veiligheidsoverwegingen werden de geboorte-, huwelijks- en overlijdensregisters in tweevoud opgemaakt, zodat er altijd nog een exemplaar beschikbaar was, mocht er een door brand, overstroming of iets dergelijks verloren geraakt zijn. Met name in de eerste helft van de 19e eeuw zijn er veel fouten gemaakt in de burgerlijke stand, die konden worden gecorrigeerd door tussenkomst van de rechtbank of de koning(in). Regionaal Archief Tilburg zal dit jaar door middel van exposities in de hal van het archief, een blog op de website, presentaties, lezingen en een educatief programma in vogelvlucht aandacht besteden aan 200 jaar burgerlijke stand.

Roestelberg in Kaatsheuvel

Roestelberg is een natuurgebied aan de rand van de Loonse en Drunense duinen. In de loop van de twintigste eeuw is het tot een aantrekkelijk recreatiegebied ontwikkeld. Op woensdag 30 Juli 1941 berichtte het Noordbrabantsch Dagblad het huisgezin over de Roestelberg het volgende:

Als u als uitgangspunt den Roestelberg neemt, onder Kaatsheuvel, kunt u wandelingen maken van uren en uren door een onvergelijkelijk weelderig gebied, waarin zoowel bosch als hei,water en zand, dalen en duinen de aandacht vragen.

Kijkend naar bovenstaande ansichtkaarten die we kregen van het Gemeentearchief Waalwijk en de blik van nu lijken tijden niet veranderd te zijn.

Maandag Verhuisdag: Drimmelen

Vandaag werden een vijftigtal meters overheidsarchieven van de gemeente Drimmelen geplaatst in de Tilburgse archiefbewaarplaats. De gemeente Drimmelen kent gemeentelijke herindelingen en is gevormd uit de voormalige gemeenten Hooge en lage Zwaluwe, Made, Terheijden, Made en Drimmelen. In de Archiefwet is bepaald dat overheidsinstellingen verplicht zijn om archieven na twintig jaar over te brengen naar een archiefbewaarplaats.

Het zijn de archieven van de voormalige gemeentebesturen Hooge en Lage Zwaluwe 1981-1996, Made en Drimmelen 1974-1996 en aanvullingen op de Hinderwetvergunningen Made en Drimmelen 1947-1996, Terheijden, 1933-1996 en Hooge en Lage Zwaluwe, 1934-1996. Het archief van het gemeentebestuur Terheijden verwachten we volgend jaar. De archieven zijn in opdracht van de gemeente Drimmelen bewerkt door archiefbewerkingsbureau Allbidigit, de !GO Groep Oosterhout tekende voor de materiële verzorging.

Op het archief berusten enkele openbaarheidbeperkingen wegens privacybescherming. De archieven kunnen tijdens de openingstijden van het Onderzoekerscentrum worden geraadpleegd.

Winters tafereel



Vrijdagochtend 3 decmber 2010 8.00 uur



Van leerlingen en studenten

De maand november kwam Regionaal Archief Tilburg goed onder de aandacht van leerlingen en studenten. Zo begon de maand met de aanloop van maar liefst 100 leerlingen van het Theresialyceum. Vierdejaars die een hele dag op stap waren in het centrum van de stad. Verdeeld in groepen gingen zij onder andere op zoek naar het Mysterie van Tilburg. een uitgave van Stadsmuseum Tilburg met daarin vragen over gevelstenen, raadsels over mysterieuze personen en kwesties rondom plaatselijke gebeurtenissen. Ook onder leiding van stadsgidserij Tilburg kregen de Theresianen tekst en uitleg over koning Willem II. Zij wandelden langs het Paleis-Raadhuis, de gedenknaald, de sterfplek en het voormalige woonhuis van de koning. In de studiezaal van Regionaal Archief Tilburg zochten de leerlingen verder in archieven, boeken, kranten naar (nog) meer wetenswaardigheden over de bijzondere koning Willem II. Werd ook hier een mysterie onthuld?

Andere bijzondere (educatieve) bezoekers waren de trainers van het weerbaarheidsproject Marietje Kessels. Deze mannen en vrouwen verzorgen trainingen - gedurende enkele weken - op basisscholen voor de groepen 7 en 8. Deze leerlingen wordt onder andere geleerd om om te gaan met agressie, met pesten en ongewenst gedrag van anderen. De trainers van het Marietje Kesselsproject waren onder de indruk van zowel het archiefmateriaal als het haarschilderij dat na de dood van Marietjes haar werd gemaakt. Regionaal Archief Tilburg ontwikkelde een werkboekje voor het onderwijs, waarin leerlingen op zoek gaan naar bronnen over Marietje Kessels.

De studenten van lerarenopleiding Geschiedenis Mens & Maatschappij (Fontys Hogescholen) volgden het afgelopen seizoen een module Regionale Geschiedenis. Zij kregen van Fontysdocent Ton Emonds de opdracht om een klein onderzoek te verrichten naar een onderwerp in Tilburg. Gestimuleerd werd om genruik te maken van de bronnen van het archief. Daarop ging ondergetekende naar de Fontys om een gastcollege te verzorgen over het archief. Zo maakten de studenten kennis met het archief via het filmpje op You Tube. Zij zagen hoe je in de website kunt 'zoeken door alles'. Daarna kregen zij de opdracht hun verhalen toe te voegen aan het Geheugen van Tilburg. IJverige studenten worden beloond met een extra studiepunt.

Een laatste bijzondere groep werd gevormd door de jonge dames van Instituut Broers. Toekomstige secretaresses waren benieuwd in het analoog en digitaal archiveren en inventariseren. Zij kregen deskundige uitleg van archiefmedewerker Theo Brans, een demonstratie en toelichting op microfiches door Theo van Herwijnen,  inzage in het krantenarchief door Jasmijn van der Hamsvoord en een powerpoint 'Wat is een archief?' door Petra Rutten. Veel informatie binnen één uur. Maar de dames waren zeer tevreden en hadden veel geleerd.