maandag 22 september 2014

Personeel weverij J.L. Donders



Deze nieuwe aanwinst toont het personeel van de weverij J.L. Donders. We kennen slechts een personeelslid, staande vijfde van links, de wever Joannes Petrus de Kanter. De wever werd geboren in Tilburg op 21 december 1875 en overleed daar op 12 december 1952. Ondanks zijn arbeidzame leven en hoge leeftijd heeft hij nooit kunnen genieten van de AOW, die werd pas in 1957 ingevoerd. In de traditionele trouwmaand mei van het jaar 1904 trouwde hij met de een jaar jongere Anna Maria van Gorp.

De foto moet voor het jaar oktober 1938 zijn genomen. In dat jaar werd de weverij J.L. Donders in de Bisschop Zwijsenstraat nr. 44 verkocht aan W. van Spaendonck, oud-firmant van de wollenstoffenfabriek André van Spaendonck. De fabriek werd direct na de overname gemoderniseerd.

Opvallend is het jongste personeelslid in het midden van de foto met het bord De Weverij J.L. Donders. Ondanks het feit dat een fotogebeuren niet dagelijks plaats vond, blijft de sigaret in zijn mond rusten. De overige oudere werknemers roken niet op de foto. De foto kregen we cadeau van de kleinzoon Frans de Kanter. Over zijn vader, die werkzaam was bij de Vormenfabriek Tilburg, werd deze bijdrage gepubliceerd (link).

zaterdag 20 september 2014

Van Spellewerck tot Experikant,

Ruim driehonderd jaar geschiedenis gevat in deze titel.
Kantklossen en 's Gravenmoer zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Er zijn al heel wat boeken verschenen over de techniek van het kantklossen en het typische kantwerk van
's Gravenmoer.
Maar wie waren nu eigenlijk die kantwerksters van vroeger, wanneer zijn zij daar mee begonnen en wie heeft het hun geleerd?
Allemaal vragen waar nog maar nauwelijks bij stil is gestaan.
Een van onze trouwe bezoekers van de studiezaal en gewaardeerd vrijwilliger bij Regionaal Archief Tilburg, Jan Blaas, heeft daar verandering in gebracht. In het boek "Met name" wordt antwoord gegeven op deze vragen.

Een zoektocht van Jan in de archieven heeft een schat aan gegevens opgeleverd en geeft een helder beeld van de ontwikkeling van de kantwerkerij vanaf het tweede kwart van de 17e eeuw. Misschien komt er in de uitgebreide namenlijsten die in het boek staan wel een kantklossende voorouder van u voor uit 's Gravenmoer of naaste omgeving.
In het boek is veel aandacht besteed aan de illustraties. Oude  prentbriefkaarten, fragmenten uit oude documenten en foto's verlevendigen het geheel.

Het uitkomen van dit boek valt samen met het feit dat 100 jaar geleden in 's Gravenmoer een kantwerkschool werd geopend.


Er is een fraaie tentoonstelling ingericht met oog voor de historie van het kantklossen maar ook met ruimte voor nieuwe wegen die ingeslagen zijn door Experikant. Tot 26 oktober 2014 kunt u terecht in de  grote zaal van “De Geubel”, Hoofdstraat 4 te         ‘s Gravenmoer, voor openingstijden zie hier.
Het boek van Jan Blaas is te koop tijdens de tentoonstelling.
Redenen genoeg om in de komende weken een keer op bezoek te gaan in 's Gravenmoer.

Foto: Website Experikant

donderdag 18 september 2014

Succesvolle Open Monumentendag

Wat een fijne drukte was het afgelopen zondag tijdens Open Monumentendag! 450 mensen kwamen het vernieuwde gebouw bekijken, waaronder veel van de mensen uit de buurt. Die hadden we allemaal uitgenodigd en velen maakten daarvan gebruik.

Aansluitend bij het thema 'Op Reis' stonden er twee mooie oude auto's bij de ingang van het gebouw. In de studiezaal gaf Rob van Putten een presentatie over kaarten. Tilburg op de Kaart werd daarbij op groot scherm gebruikt. Bert Willemen gaf presentaties over de hondenkar en had een kleine expositie ingericht.

Veel, héél veel bezoekers zetten hun naam op de muur. Vier dagen na het zetten van de eerste handtekening is die muur dus al aardig vol geworden. Prima! Er is nog steeds ruimte voor veel nieuwe handtekeningen!

dinsdag 16 september 2014

Vals plat in Tilburg


Sinds kort is ‘Tilburg op de kaart’ uitgebreid met een kaart die behoort bij het in de jaren 1917-1920 ontworpen rioolplan van ir. J. de Jong. Een interessante bijkomstigheid is, dat op deze kaart in treden van een halve meter ook de maaiveldhoogten zijn weergegeven. Alle punten met gelijke hoogte zijn door (bruine) lijnen met elkaar verbonden. De kaart visualiseert daarmee wat veel fietsers al lang wisten: Tilburg is niet zo plat als een pannenkoek. Al op korte afstand kunnen er hoogteverschillen optreden van één tot anderhalve meter. Niet spectaculair, maar voldoende om het te kunnen ervaren.


Op het hoogste punt in het centrum van Tilburg staat de Heikese kerk (ruim 15 meter +NAP). Wie vanaf de kerk door de Bisschop Zwijsenstraat fietst, gaat door een voormalig beekdal en daalt daarbij bijna twee meter. Niet voor niets is de Piushaven aangelegd op de plek waar hij nu ligt.
De Heikese kerk staat overigens niet op het hoogste punt van Tilburg; dat bevindt zich bij het Willem II-stadion (ruim 16 meter + NAP). Het laagste punt van Tilburg moeten we zoeken in het uiterste noordwesten van de Reeshof (dat niet op deze kaart staat); daar is het nog geen zes meter boven NAP.


De kaart kan voor historici van belang zijn omdat die ook het reliëf weergeeft van de nog onbebouwde delen van Tilburg waar vanaf 1920 woonwijken en industrieterreinen aangelegd zijn. Lokale hoogteverschillen verdwenen toen veelal, omdat bij het bouwrijp maken van een stuk grond het terrein zoveel mogelijk op dezelfde hoogte gebracht wordt.
Beïnvloeding van de terreinhoogte vond overigens vroeger ook al plaats. Uit archeologisch onderzoek is gebleken dat al in de 13e eeuw na Chr. in de omgeving van Tilburg landbouwgrond geëgaliseerd werd. En verder zijn door eeuwenlange plaggenbemesting akkers soms wel tot een halve meter opgehoogd.

De basis van de kaart bestaat uit het ontwerp-rioolstelsel. De rioolbuizen, met elk een uniek nummer, zijn door dunne rode lijnen weergegeven. De geel omlijnde veelhoeken stellen de gebieden voor die op één specifieke rioolbuis afwateren. De oppervlakten van die gebieden (in hectare, weergegeven in zwarte cijfers) werden weer gebruikt voor het berekenen van de capaciteit van de leidingen.
Op de kaart zijn verder nog drie dikkere rode lijnen getekend die ter hoogte van de Missionarisstraat samenkomen. Deze lijnen markeren de natuurlijke waterscheidingen tussen de stroomgebieden van de Leij/Voorste Stroom, de Zandleij en de Donge, waarop Tilburg van oudsher afwaterde.
Bijzonder aan deze kaart is verder, dat als ondergrond niet de bestaande stadsplattegrond is gebruikt, maar de kaart uit 1916 met daarop de door ir. Rückert ontworpen uitbreidingsplannen, inclusief het ringbanenstelsel.
Wie de actuele hoogte van zijn of haar huis wil weten, heeft nu geen hoogtekaart meer nodig; het invullen van de postcode op de website van Actueel Hoogtebestand Nederland is voldoende.

Voor meer informatie over het rioolstelsel van Tilburg, zie:
Doremalen, Henk van, ‘Blauwsloten en riolen. Een milieu-historische studie over Tilburg en zijn rioolstelsel’, Tilburg 1993.

Tekst: Rob van Putten

maandag 15 september 2014

Vormenfabriek Tilburg



Sint Ceciliastraat




















Het logo van de Vormenfabriek Tilburg lijkt in ons collectief geheugen geprent, wie kende de fabriek in de Sint Ceciliastraat nu niet ? Waar ooit de fabriek stond, komt een geheel nieuw wijkje met  appartementen (33), kleine en grote eengezinswoningen (125) en mogelijk een medisch centrum en speelterrein.  De gebouwen zijn afgebroken en de grond is al gesaneerd.
De vormenfabriek vestigde zich in 1927 in Tilburg. De eigenaar Cornelis Pieter van Battum (1887-1975) verplaatste zijn bedrijf vanuit Delft naar de Hoevense Kanaaldijk, omdat hier de energieprijzen veel lager waren. Het water werd uit het Wilhelmakanaal gehaald. Het gebouw stond in die tijd bekend als het 'witte gebouw'. Voor die tijd was bierbrouwerij De Kroon in dit gebouw gevestigd. Het idee dat de vormenfabriek zijn productie geheel richtte op het maken van vormen voor chocoladefabrieken is niet geheel waar. In 1928 werd bijvoorbeeld gestart met de productie van petroleumkannen, maar ook knopen voor het Nederlandse leger. De crisisjaren uit de jaren dertig werden met ups en downs overleefd. In juni 1931 brak een brand uit, de schade bleef beperkt.

Hoevense Kanaaldijk
In oktober 1937 werd een nieuw bedrijventerrein betrokken aan de Sint Ceciliastraat. Voorheen had hier een schoenfabriek gezeten. De volgende crisis diende zich al snel aan, de Tweede Wereldoorlog. Veel mannelijke medewerkers moesten deelnemen aan de Arbeitseinsatz. Chocoladevormen werden er tijdens de bezetting weinig vervaardigd, naar petroleumvergassers en legermaterieel was meer vraag.

Hoewel de Vormenfabriek Tilburg een oud Tilburgs bedrijf is, nu op de Gesworenhoekseweg, hadden we weinig foto's van het bedrijf.  Josephus Joannes Wilhelmus Theodorus (Sjef) de Kanter (1916-2005) startte in maart 1932 als leerling-stempelmaker bij het bedrijf. Hij wist goed op te klimmen, vanaf januari 1940 had hij samen met A.W. Hurald de leiding over de stempelmakerij- stamperij en massaproductie en vanaf november 1944 werd hij bedrijfsleider. Hij was het ook die de petroleumvergasser bedacht, waarmee de productie na de oorlog werd opgestart.  Na reeds vanaf eind 1941 als leraar werkzaam te zijn op de R.K. Avondnijverheidsschool, volgde op 1 januari 1947 een benoeming aan de 1e Technische School Tilburg (ambachtsschool) aan de Spoorlaan waar hij in 1981 als directeur van de 1e LTS afscheid nam van het onderwijs.



Sjef de Kanter
   


Uit zijn nalatenschap kwam een fotoboek over het bedrijf te voorschijn, dat een mooi beeld geeft over de geschiedenis. Zijn zoon Frans de Kanter, inmiddels niet meer in Brabant woonachtig,  verblijdde het Archief met de aanwinst. Over de opa, die werkzaam was bij weverij Donders, is deze bijdrage gepubliceerd (link).




   
En voor wie verder wil lezen is dit boek zeer lezenswaardig:

Jeroen Verhoog en Hans Warmerdam, B.V. Vormenfabriek Tilburg 1921-1996. 75 jaar specialist in chocoladevormen. Specialist in chocolate moulds for 75 years (Noordwijk, Van Speijk, 1996) ISBN 90-74640-12-5.

vrijdag 12 september 2014

Een prachtig feest, de heropening!

Donderdag 11 september 2014 vierden we de feestelijke heropening van ons gebouw aan Kazernehof 75. Loco-burgemeester Marcelle Hendrickx en diverse andere burgemeesters en wethouders uit het werkgebied van het archief waren aanwezig. Vele partners, vrijwilligers, collega's, medewerkers, en anderen met wie  Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg veel samenwerken waren gekomen om het samen met ons te vieren. Uiteraard ook Femke Gerris van Vorm en Zo, de architecte die het nieuwe uiterlijk bedacht en uitwerkte.

Thijs Torreman, directeur van de Stichting Mommerskwartier, en Marcelle Hendrickx hielden gloedvolle betogen, Marcelle bedankte onder andere de vele vrijwilligers van het archief. Daarna werd een digitaal document gemaakt dat een kwartier laten online te bekijken was in de databank. In vaktermen heet dit document 'digital born'. Er is geen papieren document als bron, en dat is in rap tempo online te plaatsen. De toekomst van het archief?

In anderhalve minuut werd getoond hoe de verbouwing in de studiezaal in de afgelopen tien weken in verlopen. Na de uitgelaten groepsfoto en champagne, zette Marcelle Hendrickx de eerste handtekening op de muur in de hal. Geïnspireerd op het 'zweetkamertje' in Leiden en een kunstwerk van Roman Ondak kan iedere bezoeker zijn of haar naam achterlaten op een muur in de hal van het archief. we nodigen mensen uit op zoek te komen naar informatie, gegevens van bijvoorbeeld voorouders, en daarna zelf ook wat achter te laten. 

Tijdens de opening werd ook het nieuwe logo van het archief getoond, een kleurig doolhof, waarin het redelijk makkelijk zoeken is naar de kern. Het symboliseert de zoektocht die velen in onze collectie volbrengen. Marleen Klijn van Nonka bedacht dit mooie logo, waarmee we samen met vernieuwde uiterlijk van het gebouw ook een vernieuwde uitstraling qua huisstijl hopen te bereiken.

Een geslaagde middag, we zagen veel tevreden gezichten en we hopen nog veel bezoekers te ontvangen in ons mooie gebouw. Zoals Marcelle Hendrickx terecht opmerkte: "een fijne plek om te werken."





Benieuwd hoe de verbouwing in de studiezaal verlopen is? Bekijk de timelapse!
Ook op YouTube is een filmpje te zien van de heropening.

De foto's zijn gemaakt door Maria van der Heyden.

woensdag 10 september 2014

Bezoek ons vernieuwde gebouw tijdens Open Monumentendag

Tijdens Open Monumentendag presenteren Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg hun opgeknapte gebouw aan Kazernehof 75 in Tilburg. Tien weken lang is samen met architecte Femke Gerris van VORM EN ZO hard gewerkt aan het nieuwe interieur. Vlak voor Open Monumentendag gaat het historische pand weer open. Met een fotowand wordt een historisch beeld gegeven van klassenfoto’s door de tijd heen.



Op 14 september wordt aandacht besteed aan het thema van Open Monumentendag: Op reis. Tilburg lag op een oude route van Antwerpen naar Keulen. Dit wordt in beeld gebracht in historische kaarten, uitgelegd door Rob van Putten. Een vervoermiddel uit vervlogen tijden, de hondenkar, is voor één dag weer te zien op het plein voor het archief. Er wordt uitleg bij gegeven door Bert Willemen, onderzoeker van de historie van hondenkarren. En wie van oude auto's houdt, die kan zijn hart ophalen aan een paar bijzondere exemplaren.

Reis je af naar Regionaal Archief Tilburg, laat dan wat achter op de muur in de hal. Iedere bezoeker die het gebouw bezoekt wordt uitgenodigd zijn of haar naam op de muur te schrijven. Veel mensen gaan in het archief op zoek naar namen en data van personen. Nu laat je als bezoeker je eigen naam achter en laat je zien dat je in het archief was.

Regionaal Archief Tilburg is op 14 september open van 10.00 tot 17.00 uur.

De demonstratie met de hondenkar wordt gegeven om 11.00, 13.00 en 15.00 uur. De mondelinge uitleg volgt steeds na de demonstratie.

De presentatie met kaarten en de oude auto’s zijn doorlopend te bekijken.