donderdag 27 november 2014

Oisterwijkse kunstschilder Toon Merkelbach en de KVL

Door Ad van den Oord

De ‘Canadese muurschildering’ op de KVL, die helaas recentelijk door een onderaannemer is overgeschilderd en onherstelbaar beschadigd, is hoogstwaarschijnlijk vervaardigd door de Oisterwijkse kunstschilder Toon Merkelbach (1916-2005).
(foto: Noud Smits)


Uit archiefstukken blijkt dat de KVL en het westelijk daarvan gelegen Wehrmachtsverpflegungsamt (WVA) na de bevrijding lange tijd geallieerde doeleinden hebben gediend. Er werden slaapzalen ingericht, badgelegenheden en recreatiezalen. De gemeente Oisterwijk moest de verbouwingskosten voorschieten, maar kon deze later terugvorderen bij de Nederlandse regering. In de eerste weken na de bevrijding, vanaf 27 oktober 1944, bivakkeerden fronttroepen (1st Gordon Highlanders) in de gebouwen van het WVA. Vervolgens werden die gebouwen bezet door het Base Supply Depot en Field Bakeries (29 november 1944-7 maart 1945). Zij voorzagen de geallieerde legers van voedsel. Het Canadese Leave Camp huisde van circa november 1944 tot eind maart 1945 in een viertal gebouwen van de KVL, genummerd 1, 9, 28 en 28a. Helaas ontbreken de bijbehorende tekeningen van die gebouwen in het archief. Vanaf 1 november 1945 tot en met 16 maart 1946 was de UNRAA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) in enkele loodsen en fabrieken op de KVL gevestigd. Deze VN-organisatie leverde hulp aan landen die bevrijd waren van de bezetting door de As-mogendheden (vooral ondersteuning van gerepatrieerde displaced persons uit de concentratiekampen met levensmiddelen en kleding).

In het Archief van het Gemeentebestuur Oisterwijk 1922-1970 (Regionaal Archief Tilburg) bevinden zich vijf inventarisnummers over de inkwartiering van geallieerde militairen. Het zijn voornamelijk financiële stukken, de inkwartiering richtte de nodige schade aan panden aan (in Oisterwijk waren er
23 gebouwen gevorderd: scholen, fabrieken, cafés en hotels, de beide pastorieën en enkele grote particuliere woningen) en er verdween het nodige van de inventaris. De eigenaren van de panden konden die schade vergoed krijgen. In inv.nr. 1334 vond ik heel wat rekeningen van Oisterwijkse middenstanders die goederen hadden geleverd aan de geallieerden. Op de lijst prijkt onder nummer 3 de kunstschilder Toon Merkelbach die een bedrag van 24 gulden declareert. In de bijlagen vinden we een ‘demand form’ getekend op 29 januari 1945. Daarin verklaart Merkelbach t.b.v. Major A.D. Langmuir (DORE 2 Cdn Works Section RCE) geleverd te hebben: ‘volmachtigde vertegenwoordiger. Het noodige materiaal zal door het leger geleverd worden:
Voleindigen van teekeningen en versiering van muren in Transit Leave Centre ter voldoening van DCE 1ste Canadian Army of dit zijner ge’. Toon Merkelbach is dus bijna met zekerheid de maker van een vrije bewerking van Robert Högfeldt’s Der Weiberfeind. De muurschildering zal dus te dateren zijn rond eind januari 1945. Merkelbach vervaardigde in opdracht van de Canadezen meerdere muurversieringen op de KVL, die blijkbaar al in vroegere tijden verdwenen zijn. Waarom hij Der Weiberfeind daarbij koos, blijft gissen.


Uit de Bevrijdingsdocumentaire van Oisterwijk in Beeld blijkt wel dat veel ongehuwde jongemannen (Merkelbach was er daar toen ook één van) toch behoorlijk jaloers waren op de Oisterwijkse meisjes die in het Transit Leave Camp mochten dansen, terwijl de toegang voor Oisterwijkse jongens verboden bleef.

Soldatenbrief november 1944

Links Teddy Dobson
Inkwartiering
Een van de bevrijders van Tilburg was Teddy Dobson. Hij was ingekwartierd bij de Tilburgse familie van P. van Ham. De dochter Victoire Knibbeler-Van Ham, die nu in Berkel-Enschot woont, schonk onlangs de brief van deze soldaat aan het Archief.  Victoire was een zeer populaire naam in de dagen van de bevrijding. Tussen het gezin van Ham en Teddy Dobson was tijdens het 'samenwonen' een hechte band ontstaan.

Brief 28 november 1944
My dear Mama and Papa schrijft Dobson in een brief van woensdag 28 november 1944, vandaag precies 70 jaar geleden. Mama en papa Van Ham hebben hem even tevoren een brief geschreven in het Nederlands. De taal vormde geen barrière, er was een speciale vertaler werkzaam bij zijn militaire onderdeel: You can write us every time.


Familie Van Ham
Pierre van Ham, geboren in 1903, was kassier bij de Nederlandsche Bank in de Stationsstraat. Samen met zijn vrouw Tilly Raaijmakers en de vier kinderen Kees (1936), Victoire (1937), Annie (1939) en Jan (1944) woonde het gezin in de Magazijnstraat nummer 25 te Tilburg. Naast Teddy Dobson was ook Jimmy ingekwartierd bij de familie. Zijn achternaam is niet bekend. De avonduren werden ook vaak doorgebracht in huize Van Ham. Met een luchtbuks werden er in de keuken hele competities op touw gezet. Een grote ronde loden schijf aan een ketting diende als schietschijf. Ook zoontje Kees en dochtertje Victoire mochten af en toe meedoen. En blikje marmelade of een reep chocolade vormde de hoofdprijs.

Bevrijdingsleger in Duitsland
Op 28 november 1944 is Teddy Dobson 30 kilometer van Kiel gelegerd. In de brief spreekt hij uit liever in Holland te zijn gebleven.  Misschien dat er nog een korte vakantie mogelijk zou zijn, om even terug naar Tilburg te komen. Zorgen worden gedeeld zoals over zijn vrouw, die thuis in Rochdale een operatie in het ziekenhuis had moeten ondergaan. Hij hoopt ook zijn echtgenote een keer mee naar Tilburg te kunnen nemen.
Hij eindigt met Your dearest Friend Teddy, hoe de oorlog voor hem en zijn vrouw verder is gelopen is niet bekend. Het was een nog een lange weg naar Berlijn....Wel hebben we kunnen vaststellen dat Teddy Dobson  de oorlog heeft overleefd.
Na deze brief is er nooit geen contact meer geweest tussen de familie Van Ham en Teddy Dobson.

vrijdag 21 november 2014

Werk in uitvoering centrum Tilburg


Foto's van Publieke Werken in het centrum van Tilburg

onder andere bij de Heuvelring verricht voor de sloop van Hotel Riche in 1978, nu Heuvelpoort

kruising Besterdring, Spoorlaan, nu ijssalon Intermezzo


Gerelateerde blogs:
  • Nieuw Tilburgs oorlogsdagboek link
  • Van sex-shop tot Tattooshop: Tilburgse stadsgezichten link

donderdag 20 november 2014

Werkbezoek uit Oisterwijk

Vanmiddag bracht wethouder Ina Batenburg samen met Martin de Ruijter een bezoek aan het Regionaal Archief Tilburg. Zij lieten zich bijpraten over plannen van het archief. De aanwezigheid van boekhistoricus Stef Uijens was een extraatje. Hij vertelde over zijn onderzoek naar het cartularium van de Tafel van de Heilige Geest van Oisterwijk. Daarna volgde nog een rondleiding door het gebouw en een van de twee archiefbewaarplaatsen.
Een fotoimpressie....


woensdag 19 november 2014

Wat komt er niet terug op de nieuwe website? (deel 4)

Er zijn veel manieren om met ons archief in contact te komen. Dat kan nu al en dat kan straks met de vernieuwde site nog steeds. Je kunt ons mailen, bellen, met ons chatten in de avonduren, ons bezoeken op dinsdag of vrijdag, met een groep op bezoek op woensdag of donderdag, per akte een correctie sturen, reageren op foto’s uit de databank én je kunt op de huidige site het opmerkingenformulier invullen.
Die laatste mogelijkheid komt op de nieuwe website niet terug. We denken dat de vele andere mogelijkheden voldoende zijn om vragen aan ons te stellen.

Wat ook gaat verdwijnen zijn pagina’s die bijna nooit worden opgevraagd. Dat kunnen we zien in de statistieken. De oude Lanciers (de bibliotheek heeft alle exemplaren), de geschiedenis van ons gebouw (is deels al terug te vinden in de TilburgWiki), Veelgestelde vragen (een zeer onpopulaire pagina), links naar gemeenten en archieven (vrijwel allemaal terug te vinden op onze Startpagina) en de Krantenindex.

De Koninklijke Bibliotheek heeft ruim 1 miljoen dagbladen gedigitaliseerd en stelt deze via de website Delpher gratis beschikbaar. De Tilburgsche Courant en de Nieuwe Tilburgsche Courant zijn ook in deze collectie opgenomen. Deze scans zijn full-text te doorzoeken. De KB blijft kranten scannen en de website zal in de komende jaren steeds vollediger worden.
Via archiefnummer 398 is de inventaris te bekijken van de papieren kranten in onze collectie. Dat blijft bestaan, maar via de Koninklijke Bibliotheek zoekt het veel prettiger!

Alle informatie over de Tweede Wereldoorlog gaat ook verdwijnen. De lijst met Tilburgse oorlogsslachtoffers is volledig overgebracht naar de TilburgWiki. Ook de Udenhoutse slachtoffers zijn daar terug te vinden. De teksten over de Tweede Wereldoorlog zijn inmiddels verouderd en elders online is veel informatie over de Tweede Wereldoorlog terug te vinden.

vrijdag 14 november 2014

Wat komt er niet terug op de nieuwe website? (deel 3)

Vanaf april 2008 is het mogelijke geweest om in BeeldOnline, de online fotodatabase van Regionaal Archief Tilburg, een eigen selectie foto's in albums bij elkaar te plaatsen. In die ruim 6 jaar zijn er ruim 1600 accounts aangemaakt die ook actief daarmee bezig zijn geweest. Niet iedereen die aangemeld is heeft ook daadwerkelijk mappen aangemaakt en foto's geselecteerd, maar een flink aantal toch wel.

Nog steeds komen de beheerders van de fotoalbums terug bij hun selectie(s) binnen BeeldOnline, in 2014 zijn er tot op heden ruim 200 fotoalbumbeheerders ingelogd geweest. We kunnen helaas niet zien om hoeveel albums en foto's het gaat die inmiddels in fotoalbums zijn geplaatst.

Desondanks gaat het archief stoppen met deze fotoalbums. De techniek is verouderd en in de nieuwe website komt een ander component voor de fotodatabase die deze functionaliteit niet meer heeft. Dat betekent dat de gebruikers van de fotoalbums over een aantal maanden niet meer bij hun fotoalbums kunnen komen. Dat is geen prettige boodschap, zeker niet als je een fervent gebruiker was van deze functionaliteit.

Is er een alternatief? Helaas niet echt. Sinds 2013 kun je voor online fotoalbums terecht bij Pinterest. Deze service staat je toe om foto's van website te "pinnen" en in albums onder te brengen. Door op de foto te klikken in het album kom je weer terecht bij de website waarde foto vandaan komt.

woensdag 12 november 2014

Wat komt niet terug op de nieuwe website? (deel 2)

We meldden het al eerder: we hebben afscheid genomen van ons Prikbord. Al in maart 2014 is het Prikbord ‘bevroren’ en kunnen er geen nieuwe vragen gesteld worden. Er was nog wel te zoeken in eerder gestelde vragen en antwoorden. Die vragen en antwoorden nemen we niet mee naar de nieuwe website.

Er komt geen ander forum voor terug. Er zijn zoveel fora waar archiefonderzoekers hun vragen kunnen stellen, dat wij graag naar die fora verwijzen.

Hier zijn er een paar:
- Het forum van het BHIC
- Het prikbord van de NGV
- Het Stamboomvragen forum
- Verschillende fora van Geneanet
- Stamboomforum