Vormenfabriek Tilburg




Sint Ceciliastraat

Het logo van de Vormenfabriek Tilburg lijkt in ons collectief geheugen geprent, wie kende de fabriek in de Sint Ceciliastraat nu niet ? Waar ooit de fabriek stond, komt een geheel nieuw wijkje met  appartementen (33), kleine en grote eengezinswoningen (125) en mogelijk een medisch centrum en speelterrein.  De gebouwen zijn afgebroken en de grond is al gesaneerd.

De vormenfabriek vestigde zich in 1927 in Tilburg. De eigenaar Cornelis Pieter van Battum (1887-1975) verplaatste zijn bedrijf vanuit Delft naar de Hoevense Kanaaldijk, omdat hier de energieprijzen veel lager waren. Het water werd uit het Wilhelmakanaal gehaald. Het gebouw stond in die tijd bekend als het 'witte gebouw'. Voor die tijd was bierbrouwerij De Kroon in dit gebouw gevestigd. Het idee dat de vormenfabriek zijn productie geheel richtte op het maken van vormen voor chocoladefabrieken is niet geheel waar. In 1928 werd bijvoorbeeld gestart met de productie van petroleumkannen, maar ook knopen voor het Nederlandse leger. De crisisjaren uit de jaren dertig werden met ups en downs overleefd. In juni 1931 brak een brand uit, de schade bleef beperkt.

Hoevense Kanaaldijk

In oktober 1937 werd een nieuw bedrijventerrein betrokken aan de Sint Ceciliastraat. Voorheen had hier een schoenfabriek gezeten. De volgende crisis diende zich al snel aan, de Tweede Wereldoorlog. Veel mannelijke medewerkers moesten deelnemen aan de Arbeitseinsatz. Chocoladevormen werden er tijdens de bezetting weinig vervaardigd, naar petroleumvergassers en legermaterieel was meer vraag.

Hoewel de Vormenfabriek Tilburg een oud Tilburgs bedrijf is, nu op de Gesworenhoekseweg, hadden we weinig foto's van het bedrijf.  Josephus Joannes Wilhelmus Theodorus (Sjef) de Kanter (1916-2005) startte in maart 1932 als leerling-stempelmaker bij het bedrijf. Hij wist goed op te klimmen, vanaf januari 1940 had hij samen met A.W. Hurald de leiding over de stempelmakerij- stamperij en massaproductie en vanaf november 1944 werd hij bedrijfsleider. Hij was het ook die de petroleumvergasser bedacht, waarmee de productie na de oorlog werd opgestart.  Na reeds vanaf eind 1941 als leraar werkzaam te zijn op de R.K. Avondnijverheidsschool, volgde op 1 januari 1947 een benoeming aan de 1e Technische School Tilburg (ambachtsschool) aan de Spoorlaan waar hij in 1981 als directeur van de 1e LTS afscheid nam van het onderwijs.




Sjef de Kanter

   

Uit zijn nalatenschap kwam een fotoboek over het bedrijf te voorschijn, dat een mooi beeld geeft over de geschiedenis. Zijn zoon Frans de Kanter, inmiddels niet meer in Brabant woonachtig,  verblijdde het Archief met de aanwinst. Over de opa, die werkzaam was bij weverij Donders, is deze bijdrage gepubliceerd (link).




   

En voor wie verder wil lezen is dit boek zeer lezenswaardig:

Jeroen Verhoog en Hans Warmerdam, B.V. Vormenfabriek Tilburg 1921-1996. 75 jaar specialist in chocoladevormen. Specialist in chocolate moulds for 75 years (Noordwijk, Van Speijk, 1996) ISBN 90-74640-12-5.

Tweehonderd jaar Koninkrijk en Tilburg

Zaterdag 30 november 2013 startte de herdenking van tweehonderd jaar Koninkrijk (link).  Twee eeuwen eerder op 30 november 1813 komt erfprins Willem Frederik uit ballingschap terug op Nederlandse bodem.  In september 1815 wordt hij in Brussel ingehuldigd tot koning Willem I.

Met de zoon van Willem I heeft de stad Tilburg een bijzondere band, dat is geen nieuwsfeit. Een bekende uitspraak van Willem II is: “Hier adem ik vrij en voel ik mij gelukkig”.  Koning Willem II (1792-1849) werd tot militair opgeleid in Pruisen. Hij vocht mee onder andere bij Waterloo en raakte daar gewond aan de linkerschouder.  Zijn vrouw Anna Paulowna, kleindochter van Katharina de Grote, kwam uit Rusland. De liefde voor Tilburg ontstond tijdens de jaren 1831-1839 toen het hoofdkwartier van het Noord-Nederlandse leger in Tilburg was gevestigd. Vriendschapsbanden werden onderhouden met parochiepastoor Joannes Zwijsen, al bleef hij kerken bij dominee G.D.J. Schotel. Hij heeft lang moeten wachten op de troon, in 1840 werd hij ingehuldigd tot koning.




Overlijdensakte van koning Willem II in Tilburg

Dit lid van het koningshuis heeft geschiedenis in Tilburg achtergelaten. Er is een voetbalclub naar hem genoemd, een middelbare school, een gevangenis en een straat en de inmiddels verdwenen wijk Koningswei.In 1847 gaf Willem opdracht om een paleis te laten bouwen in Tilburg. Dat staat er nog steeds, weliswaar na vele verbouwingen. Ook werd een monument voor de koning opgericht.

Maar misschien wel het meest bijzondere archiefstuk van koning Willem II is te vinden bij het Regionaal Archief Tilburg, te weten zijn overlijdensakte in maart 1849. Koning Willem II overleed aan een hartstilstand. Hij was op 13 maart naar Tilburg gereisd mede om de bouw van het paleis  te bekijken. Maar een dag later kreeg hij hartklachten en zijn vrouw Anna Paulowna reisde hem naar Tilburg achterna. Op 17 maart 1849 overleed hij in een stoel. In het Tilburgse overlijdensregister 1849  is daarnaast een proces-verbaal opgenomen van 2 april over de bekisting van het lijk, dat daarna zou worden getransporteerd naar Delft.

• Link naar Stuk van het jaar: Hulde aan Willem II.
• Link naar Verdwenen stadsbeelden: Gedenknaald van koning Willem II.

U GAME U LEARN - father Roderick

Voor een priester die communicatie heeft gestudeerd moet je oppassen.
Roderick Vonhögen is zo iemand.
Ik had nog nooit van hem gehoord, maar anderen kenden zijn podcastverleden. Ik wist niet eens dat hij Nederlander was. Maar goed, nu was de verrassing des te groter. Zijn keynote begon met een gregoriaans koor dat nauwelijks te stoppen was. Net als father Roderick zelf trouwens.

Daarna stapte een jonge kerel op het podium in de bedrijfskleding van de Rooms-Katholieke kerk en die hield vervolgens de aandacht volledig vast gedurende de tijd dat hij vertelde.
Hij was een prima presentator, grappig, to the point, ondeugend naar de kerk toe, gebruikte de juiste presentatietechnieken inclusief stemmetjes, kortom hij wist het publiek goed te bespelen. Niet op een enge manier, maar buitengewoon onderhoudend.

De Digitale Archivaris heeft er al uitgebreid over geblogd, dus ik beperk me nu tot een aantal thema's die mij bijzonder aanspraken.

Father Roderick (zijn artiestennaam), is een web 2.0 adept uit overtuiging. Hij zoekt de gelovigen op waar ze zijn en verlangd niet van ze dat ze naar de kerk toekomen. De titel van zijn presentatie was dan ook: Oude Instituten en Nieuwe Media.
Hij hield een gloedvol betoog over de inzet van nieuwe media om mensen te bereiken. Het is niet de boodschap (alleen) die minder interessant is, maar het is eerder de manier waarop we mensen proberen te bereiken. Praat de (gemeenschappelijke) taal van de mensen die je wilt bereiken en stop met lineair commmuniceren: communicatie is ontmoeten, is interactie.
Internet is een energieveld (en dat is zeker letterlijk zo!) dat mensen met elkaar verbindt. De parallel met God is makkelijk te leggen. Het goede van zijn presentatie was nu juist dat hij dat niet deed.

Het zijn geen revelaties die hij deed, maar hij zei het wel duidelijk en in context. Zijn activiteiten op het internet, binnen de Star Wars community, maakten hem duidelijk dat je daar echte contacten maakt en dat mensen gevoelig zijn voor de diepere (religieuze) lagen. Daar ontdekte Roderick dat er een markt was voor die benadering. Later ging hij ook op die manier podcasten over de religieuze lagen in Harry Potter en Pirates of the Caribbean. Meer dan 40.000 luisteraars...

Hij beschreef de moderne mens als een hub, een soort van stekkerdoos waar allerlei systemen op zijn aangesloten, TV, radio, internet, telefoon, koffiezetapparaat etc. en dat communiceert allemaal met elkaar. Maar de mens is ook een zender, die vodcasts, films, podcasts, weblogs etc. produceert. Hele treffende vergelijking.

De publieksruimte in een archiefgebouw moet een plek zijn van inspiratie, interactie, mogelijkheden. Daar moet je bezoeker "hub" kunnen zijn :-).

Inspirerend betoog uit onverwachte hoek. Sterk optreden, goede presentatie. Roderick Vonhögen is een man die in zijn eentje een bezoek aan een congres de moeite waard maakt.
Dat is nog eens een zendeling!

U GAME U LEARN - Helene Blowers

Afgelopen donderdag 23 april was het tijd voor het symposium over marketing, Nieuwe Media en Mediawijsheid in de TU in Delft. Een zonovergoten dag die opnieuw inspiratie opleverde. In mijn geval van de twee keynote sprekers, Helene Blowers en father Roderick.

Helene Blowers (bedenkster van de 23 Things) begon met de zaal een wave te laten doen en legde dat vast op een digitale camera. Het moest een keer over want de eerste keer waren we niet enthousiast genoeg. Dat lijkt een hele simpele manier om de zaal wakker te krijgen en bij de les te houden, maar het is ook waar het bij web 2.0 om gaat. Als je niet enthousiast bent, dan wordt het moeilijk. Web 2.0 gaat over delen en openstaan voor anderen, op een constructieve manier.
Haar presentatie was getiteld: Finding the Phoenix. Het was vooral gericht op bibiotheken, Helene is zelf Digital Strategy Director van Columbus Metropolitan Library. Maar voor archieven zit er ook voldoende in om van te leren.

Ze begon met het signaleren van trends. De trend die mij het meest shockeerde is de groei van mobiel bereik in de wereld. In de periode van 2002-2008 is de toegang tot internet voor de wereldbevolking gegroeid van 11 tot 23%. Voor de toegang tot mobiele telefonie / internet is het gegroeid van 15 tot 60%. Mobiel (en dat staat voor mij ook voor draadloos internet) is een niet weg te denken kracht in de wereld van informatie. Daar moeten we als archieven in ieder geval iets mee.

Twee andere trends die voor archieven van belang zijn: het gedrukte medium is een aflopende zaak. Het meest concreet zie je dat in de krantenwereld waar in de huidige economische crisis menig krant het loodje heeft moeten leggen of zich gaat toeleggen op digitale content. En misschien nog belangrijker: het distribueren van media is sterk aan het veranderen van fysiek naar digitaal.

Ze deed een paar heel interessante uitspraken.
Mensen hebben de behoefte om iets van zichzelf na te laten. Dat illustreerde ze heel treffend door een afbeelding van een hand uit de grotten van Lascaux (foto is uit grot Peche Merle, ca. 17.000 jaar oud). Blijkbaar hebben mensen al millenialang die behoefte. Als we dat faciliteren dan zijn veel mensen bereid daar aan mee te werken. We zien dat in ons geval aan de deelname en de gedrevenheid bij de deelnemers aan het project 'Geboren in 1809', maar net zo goed aan de reacties die we soms dagelijks krijgen met correcties op fouten en aanvullingen op foto's in de fotobank. Het is een soort van validatie dat je leeft, geleefd hebt.

Ze sprak ook over "deeply local", de mogelijkheid voor bibliotheken (en zeker archieven natuurlijk!) om zich sterk te verbinden met de plaats waar ze gevestigd zijn. Dat is iets waar ik zeker in geloof. De historische beleving is verbonden aan de plaats waar je geboren bent, leeft en geleefd hebt, waar je verleden sporen heeft en waar je zelf sporen hebt achtergelaten. De diepe verankering van geschiedenis, de persoonlijke geschiedenis in plekken, plaatsen, gebouwen, straten, buurten. Daar kunnen we als archiefinstelling wat mee doen. We doen dat ook al b.v. via het Geheugen van Tilburg van het Stadsmuseum Tilburg. Het BHIC is nog veel actiever op dat gebied.

Krachtige beelden en woorden die voor mij in ieder geval als resultaat hadden dat ik nog steeds de Feniks zie voor het Regionaal Archief Tilburg: Engaged + Motivation = Learning.