woensdag 24 juni 2009

Compassie

Als dochter van een Dongense vader en een Twentse moeder verwachtte ik geen familieleden aan te treffen in het onderzoek naar de Tilburgse kinderen die 1809 werden geboren. Dat is ook (nog) niet gebeurd. Onderzoek doen in ambtelijke gegevens over geboren worden, trouwen, sterven van mensen die 200 jaar geleden leefden. Mijn kennis en vaardigheden in genealogisch onderzoek een beetje bijspijkeren. Ervaren hoe dit WIKIproject werkt, of het werkt en lol krijgen in (verslaafd raken aan) genealogie. Dat is wat ik zocht in het project "Geboren in 1809".










De eerste geborene van wie ik de gegevens naar boven probeerde te toveren was Christianus Casteleijns. Een voor mij een volkomen onbekende, hooguit een voorvader van onze favoriete banketbakker in Dongen, vroeger. De feiten waren dor en zakelijk zoals verwacht: Christianus Casteleijns werd Rooms-Katholiek gedoopt op 24 september 1809 te Tilburg. Hij was de zoon van Martinus Casteleijns en Anna Maria Basten.
Christianus trouwde op 47 jarige leeftijd met de 10 jaar jongere Johanna Cornelia Hamers. Een wat oude bruidegom, maar Johanna was ook niet meer piepjong en al weduwe van schoenmaker Hendricus Hoppenbrouwers. Een middenstandsvrouw die voor haar huwelijk met Hendricus naaister was. Hendrik en Johanna konden allebei schrijven, Johanna had zelfs een mooi handschrift. Samen kregen zij een dochtertje: Johanna. Christianus mocht slechts een jaar van zijn dochtertje genieten, hij stierf op 05 april 1859 in Tilburg. Of het een liefdevol huwelijk was zullen we nooit weten. Johanna werd keurig 9 maanden na de huwelijksvoltrekking geboren, mogen we daaruit concluderen dat er respect was tussen de huwelijkspartners? Zij was al 9 jaar weduwe.. trouwde zij omdat zij zich alleen niet meer staande kon houden in de maatschappij? Die 9 voorgaande jaren was dat kennelijk wel gelukt. Wat zegt dit alles over de relatie tussen deze twee mensen? We kunnen alleen nog constateren dat het huwelijk van zeer korte duur was en dat Johanna voor de tweede keer in haar leven achterbleef, ditmaal met een heel jong kind.

Ik was benieuwd naar Johanna's eerste gezin, met wat voor man zij getrouwd was, de kinderen uit dat huwelijk dat ook maar 6 jaar duurde. En langzaam vertoonde zich het drama van Johanna's leven.

Samen met Hendricus kreeg zij 3 kinderen: Petronella werd in 1843 geboren, Antonius in september 1844 en Peter Daniël kerstavond 1846. Naar de huidige begrippen een mooi gezinnetje. Jonge mensen, een dochter, twee zoontjes het leven lachtte ze toe. Tot de winter van 1848: op 8 februari sterft de kleine Antoon nog maar 3 jaar oud. De anderen in het gezin vechten waarschijnlijk voor hun leven, tevergeefs: op 15 februari sterft Hendricus en 4 dagen later moet de kleine Peter de strijd opgeven. De 22ste februari wordt Petronella 5 jaar. Samen met haar moeder blijft zij achter.

In het Gemeenteverslag over het jaar 1848 (Archief van het Gemeentebestuur Tilburg, 1810-1907, inv.nr. 314) lezen we:

"Gedurende het onderwerpelijke dienstjaar hebben alhier geene aanstekelijke ziekten geheerscht, de eenige die men als zoodanig zoude kunnen vermelden, is, dat veele kinderen en ook wel enkele bejaarde persoonen aan het rood vonk hebben gelaboreerd, en thans nog enkele daaraan zijn lijdende, doch men kan niet zeggen dat de ziekte veel slagtoffers heeft gemaakt."


Het grote verdriet van deze vrouw, de kindersterfte, de onmacht tegen besmettelijke ziektes. Compassie met haar en haar tijdgenoten.

maandag 22 juni 2009

Fris en Fruitig


Het is algemeen bekend dat de gemiddelde archiefbezoeker de leeftijd van 18 jaar al zeer ruim gepasseerd is.

Hoe anders was het afgelopen woensdagmiddag. De klas van het Theresia, waarvoor Petra en ik een gastles verzorgd hadden, kwam op bezoek om aan hun genealogieopdracht te werken. De over het algemeen gezapige sfeer die er meestal in het onderzoekerscentrum heerst veranderde plotseling in “Fris en Fruitig”.

Vol enthousiasme en gewapend met goede vragen namen ze beslag van de studiezaal.
Spittend in een voor hun “grijs verleden” werden er heel wat vragen beantwoord en nieuwe gegevens boven tafel gehaald samen met mijn collega Michiel en Dhr. Van Gastel.

“Ik dacht dat mijn familie uit Breda kwam maar nu blijkt mijn opa in Den Bosch geboren te zijn”. “Mag ik een kopietje van het bidprentje van mijn oma want dat heb ik nog nooit gezien”. En het kan interessant zijn om te weten dat je opa intern bij de fraters in opleiding geweest is. Misschien levert het wel nieuwe gesprekstof op voor een volgend bezoekje aan de grootouders.

Later in de middag stroomde de studiezaal weer leeg en alles was weer als daarvoor.

Als je het mij vraagt: “Fris en Fruitig” smaakt naar meer.

vrijdag 19 juni 2009

Ambtenaren uit Kandi (Benin) bezoeken Regionaal Archief Tilburg

Alweer enkele jaren werken de gemeenten Alphen-Chaam en Bergambacht samen met partnergemeente Kandi in het West-Afrikaanse land Benin. Deze samenwerking staat bekend onder het programma LOGO (LOcal GOvernment) South en is gericht op het verbeteren van de burgerlijke stand, kennisoverdracht en communicatie. LOGO maakt deel uit van een bredere, internationale gemeentelijke samenwerking.

Vandaag brachten drie ambtenaren van de gemeente Kandi een bezoek aan het Regionaal Archief Tilburg om te horen en vooral te zien hoe wij met de archieven van o.a. de burgelijke stand en bevolkingsadministratie omgaan. De gedigitaliseerde registers die inmiddels van een persoonsnamenindex voorzien zijn en online staan kregen aandacht. Een rondleiding in het depot waar enkele stukken van Alphen-Chaam uitgestald lagen maakte ook onderdeel van het bezoek uit. Daarna nog een kijkje in het Onderzoekerscentrum waar een bewoner van Alphen-Chaam bezig bleek te zijn met een onderzoek naar de geschiedenis van boerderijen.

De situatie in Benin is van een andere orde. Daar sterven 200 van elke 1000 kinderen voor hun 5de levensjaar. De gemiddelde leeftijd is 50 jaar en daarmee is de bevolkingssituatie heel anders. Polygamie komt ook voor wat extra complicaties voor de bevolkingsadministratie met zich mee brengt. Hun administratie gaat niet verder terug dan 1960 toen ze onafhankelijk werden van Frankrijk.
Veel inwoners van Benin zien het belang van een bevolkingsadministratie (nog) niet in. De gebrekkige infrastructuur en een overheid die niet zo'n greep heeft op de samenleving als hier in het westen, maken dit soort van bureaucratie minder vanzelfsprekend.

Desondanks proberen ambtenaren van de gemeenten Alphen-Chaam en Bergambacht de ambtenaren van de gemeente Kandi bewust te maken van de mogelijkheden en ze te helpen als ze verbeteringen willen doorvoeren.

donderdag 18 juni 2009

Ning Geschiedenislokaal 013

Ja, ja, het is een feit. Regionaal Archief Tilburg heeft Geschiedenislokaal 013 opgericht in een Ning community. http://geschiedenislokaal013.ning.com/

De doelstelling is om een virtueel lokaal in te richten voor leraren en leerlingen van werkgebied 013. Scholen voor voortgezet onderwijs kunnen een groep aanmaken. Leerlingen posten er hun onderwijsresultaten en leraren doen inspiratie op voor onderwerpen uit de regionale geschiedenis. Medewerkers van Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg bieden hun kennis en expertise aan en denken mee!

Quelle utopie!! Zouden onze leerlngen hieraan mee willen werken? Zijn ze te porren voor onze behoefte aan 'sharing'? We zullen het zien. Vandaag vroeg ik aan collega Ans hoe het de leerlingen van het Theresialyceum vergaan was in ons archief. Ze waren bezig met stamboomonderzoek, weet u nog? Ans vertelde dat ze in ieder geval enorm goed waren voorbereid. Ze wisten waarnaar ze op zoek waren. Een leerling vond een bidprentje van een van de voorouders, een andere leerling vond informatie over een Nederlands-Indische voorouder, die toevallig exact dezelfde naam had als haar eigen famile.

Maar herinnert u zich nog de Turkse leerling, waarvan we dachten geen informatie te hebben? Deze wist het adres te benoemen waar vader gewoond had, toen hij in zijn eerste gastarbeidersdagen in Tilburg verbleef. Vaders naam stond op een woningkaart! (Persoonlijk krijg ik daar kippenvel van). Vijf dagen later bleek broer gastarbeider in hetzelfde adres bijgeschreven...Waarom vijf dagen later? De Turkse leerling heeft een flinterdun gegeven, maar kan verder in haar speurtocht. Ook wist zij te vertellen dat vader in een 'handdoekenfabriek' had gewerkt. Handdoeken zijn van katoen....Tilburg had voornamelijk wol...Weer een ankerpunt in elk geval. Die katoenen handdoekenfabriek moet te traceren zijn. Hoop dat de Turkse leerling voldoende handvaten heeft om haar zoektocht door te zetten.

Maar, er zijn ook andere leerlingen....Zojuist was ik bij een vriendin van mij. Haar zoon zit in klas IV of V van jawel, ook het Theresialyceum. 'Ik ben laatst bij jullie op school geweest bij Dhr. van Gastel. Het ging over stamboomonderzoek!' 'He, toevallig,' zegt die zoon van mijn vriendin, 'ik moet morgen ook een stamboom inleveren voor levensbeschouwing.' 'Wat,'roept moeder vriendin, 'en moet je dat nu nog maken?' Zoonlief knikt en vraagt moeder naar haar voornamen....'En die van papa? En die van je broers en zussen?' (Vriendin komt uit een katholiek gezin waar zeven kinderen waren. Vaders gezin telt er vijf). Zoon vindt het 'allemaal zoveel gedoe...al die kinderen en die doopnamen....Ik ga opa niet bellen. Ik ben me daar gek. Ik moet naar een examenfeest...' Een kwartier later staat ie weer beneden. 'Zo, klaar!' Mijn vriendin vraagt of ie opa heeft gebeld en alle namen heeft gecheckt? 'Welnee, ik heb de helft van beide kanten er af gelaten. Vier kinderen bij jullie thuis en twee bij papa...Ik heb gewoon wat namen opgeschreven. Ik ben weg! Doei!'

Wat zal de leraar Levensbeschouwing morgen blij zijn. Zo'n gemotiveerde leerling die alle namen heeft nagevraagd en opgeschreven ;-)

Tja, Geschiedenislokaal 013. Gaan ze er komen, die leerlingen in ons virtuele klaslokaal? En gaan we dan werkelijk met hen de geschiedenis induiken of maken ze zich er met een Jantje van Leiden vanaf? Hoe echt is hun interpretatie van de geschiedenis? Hoe authentiek zal het zijn?

Als al die (waarschijnlijk volwassen) lezers van dit blog zich alvast eens aanmelden als vriend. Misschien geven we dan het goede voorbeeld aan onze leerlingen! En dan komt het helemaal goed met Geschiedenislokaal 013 op Ning!

woensdag 17 juni 2009

ArchiefWiki - terminologie online beschikbaar

Afgelopen maandag is tijdens de KVAN-studiedagen in Haarlem de ArchiefWiki ten doop gehouden door Tom Cobbaert en ondergetekende als vertegenwoordigers van de Archief 2.0 community. Het is deze community geweest die het initiatief tot de wiki heeft genomen.

De Archiefwiki is een vervanging van de Archiefterminologie zoals die al jarenlang door S@P in papieren vorm is uitgegeven. De Archiefwiki heeft als grote voordeel dat iedere archivaris en niet-archivaris die meent toevoegingen of opmerkingen te moeten maken, mee kan praten en denken. Op die manier blijft de terminologie up to date.
De Archiefwiki heeft daarnaast als voordeel dat er ook andere terminologieën zoals b.v. Remano een plaats kunnen krijgen. Ook een internationale component is mogelijk net zo goed als dat er plaats is voor regionale verschillen in gebruik van terminologie. Foto's kunnen de soms abstracte beschrijvingen ondersteunen.
Door de ArchiefWiki is de terminologie weer in handen gekomen van de gebruikers daarvan.

Wil je meedoen sluit je aan bij de Archiefwikigroep op Archief 2.0 community.
Gebruik de ArchiefWiki in je werk, maak er een snelkoppeling van. Een extra functionaliteit is de zoekmachine die als widget in elke website of weblog opgenomen kan worden waardoor je meteen in de terminolgie kunt zoeken.

Kortom: er is heel veel mogelijk voor zowel archivarissen als amateurs en gebruikers van websites van archiefdiensten als ze de gebruikte terminologie niet (helemaal) snappen.

Persbericht 23 Archiefdingen in BHIC en RA Tilburg

Terwijl de medewerkers van het BHIC en Regionaal Archief Tilburg druk bezig zijn met de training '23 Archiefdingen' kan de buitenwereld kennis nemen van dit initiatief door het eerste persbericht. Gezien het enthousiasme van de deelnemers aan de training zullen er vast nog meerdere persberichten volgen!

dinsdag 16 juni 2009

Klein-Dongen en de Vaart in 100 jaar herinnering

Uit de nalatenschap van Cees van Laurijsen, bewerkt door Wilhelmien Laurijsen-Huijben, Theo Heijkant, Simon van Dongen, Pierre Peeters.

Een hondekar, een varken op de leer, allemaal beelden die horen bij verhalen die mij over vroeger verteld werden. Mijn familie komt niet uit Dongen, maar de stadse kant komt uit Tilburg en de boerenkant komt uit Maas en Waal. De verschillen zijn niet zo groot.
Veel foto´s van vroeger tot nu. Een voorproefje kunt u hier bekijken.