Dag van Brabantse Volkscultuur boordevol inspiratie

Elk jaar organiseert het Samenwerkingsverband Volkscultuur (Brabants Heem, Historische Vereniging Brabant, Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed, Leerstoel Universiteit van Tilburg en Erfgoed Brabant) de Dag van de Brabantse Volkscultuur. Dit jaar heeft deze studiedag als thema '200 jaar Burgerlijke Stand'. De dag wordt op zaterdag 1 oktober gehouden in gebouw 'De Schakel' te Gilze.

200 Jaar geleden werd de Burgerlijke Stand ingevoerd door Napoleon. Veel onderzoekers kennen de Burgerlijke Stand als bron voor stamboomonderzoek, maar er is nog veel meer mogelijk. Op deze dag gaat u kennis maken met de onbekende kanten en mogelijkheden van de Burgerlijke Stand.

's Ochtends is er een aantal inspirerende sprekers uitgenodigd. Tijdens het middagprogramma is de keuze aan u. Uit de vijf sessies kunt u een keuze maken om er twee bij te wonen. Theo van Herwijnen gaat tijdens één van die middagsessies in op de Burgerlijke Stand als bron voor onderzoek. Theo is medewerker van Regionaal Archief Tilburg en blogt wekelijks over de Burgerlijke Stand in het werkgebied van het archief.
De kosten voor deelname aan deze studiedag bedragen 25 euro, inclusief koffie/thee en uitgebreide lunch.

Bekijk het volledige programma op de site van Erfgoed Brabant. Aanmelden kan tot 25 september.

Achternaam van kinderen van ongehuwde moeders (4)

Soms worden kinderen van ongehuwde moeders erkend door de natuurlijke vader bij diens huwelijk met de moeder en soms verschijnt de vermoedelijke vader ten tonele, waarbij wél sprake is van een huwelijk met de moeder, maar waarbij óf de erkenning van het kind bij het huwelijk achterwege is gebleven óf er wel een erkenning heeft plaatsgehad, zonder daarvan melding te maken in de geboorteakte van het kind. Hier volgen twee voorbeelden.

Op 12 juni 1812 wordt te Terheijden Willemine van Trigt ongehuwd moeder van een zoon aan wie zij de namen geeft Corneil van Heusen. De natuurlijke vader van dat kind zal dus wel een van Heusen zijn:

En dat vermoeden wordt bevestigd op 21 augustus 1814 te Terheijden als de moeder van het kind, dan Willemijn van Trigt genoemd, trouwt met Cornelis van Heusen. Hun zoon, dan Cornelis van Heusen genoemd, wordt bij dat huwelijk erkend:

Er wordt van deze erkenning geen melding gemaakt in de geboorteakte. Toch trouwt Cornelis van Heusen op 29 mei 1835 te Breda als wettige zoon van zijn genoemde ouders met Helena Oomen. Bij de huwelijksbijlage bevindt zich een afschrift van zijn geboorteakte, waarbij in de marge een kantmelding is gemaakt betreffende de erkenning. Het extract is afgegeven door de burgemeester van Terheijden!!

Voor een tweede mysterieus geval verplaatsen we ons naar Baarle-Nassau alwaar op 20 december 1821 Johanna van Zwol ongehuwd moeder wordt van een zoon aan wie zij de naam geeft Jacobus van Eeten. Ene meneer van Eeten zal dus wel de vader zijn:

En dat vermoeden lijkt bevestigd te worden door de overlijdensakte van een Jacobus van Eeten.

Op 21 september 1851 overleed te Baarle-Nassau Jacobus van Eeten, echtgenoot van Johanna van Zwol. Aangifte geschiedt door zijn zoon Jacobus van Eeten:

Een maand later overlijdt op 22 oktober 1851 te Baarle-Nassau Johanna van Zwol, weduwe van Jacobus van Eeten. Ook nu vindt de aangifte plaats door haar zoon Jacobus van Eeten:

Plaats en datum van het huwelijk van de echtelieden van Eeten - van Zwol zijn tot op heden onbekend. Maar het lijkt erop, dat zij bij hun huwelijk hebben verzuimd hun zoon Jacobus te erkennen. Want deze zoon Jacobus van Eeten trouwt op 24 oktober 1868 te Baarle-Nassau met Adriana Kerkhof. Hij is dan een zoon van Johanna van Zwol. Over de natuurlijke vader Jacobus van Eeten wordt niets gezegd en de ambtenaar van de burgerlijke stand heeft zich ook niet afgevraagd waar de achternaam van Eeten vandaan komt, terwijl de moeder van Zwol heet:

Jacobus van Eeten overlijdt te Baarle-Nassau op 1 februari 1891. En ook in zijn overlijdensakte wordt hij zoon genoemd van Johanna van Zwol.

Reisverslag in ansichtkaarten uit 1901.

De mooiste ontdekkingen worden bij toeval gedaan!

Een tijd terug was ik op zoek naar interessante teksten voor de cursus paleografie. Door het intypen van allerlei trefwoorden die mijn belangstelling hadden, zoals 'reisverslag' stuitte ik op welgeteld één treffer: deze bevond zich in de Collectie De Bruijn te Geertruidenberg. Het is een prachtig 'Postkarten-Album' met daarin een reisverslag in ansichtkaarten uit 1901.

De ansichtkaarten zijn verzameld en beschreven door een dertienjarig meisje, Agnes Theodora de Bruijn. In de zomer van 1901, van 12 tot 30 augustus, maakte zij met haar familie een reis naar Duitsland, naar Wiesbaden en Frankfurt am Main.

Blick auf Bingen

Een vakantiereis naar het buitenland was aan het begin van de twintigste eeuw nog iets bijzonders en slechts weggelegd voor het welgestelde deel van de bevolking. De familie De Bruijn behoorde tot deze bevoorrechte minderheid. De reisbeschrijving geeft dan ook een uniek beeld van een gezin op vakantie, gezien door de ogen van een dertienjarig meisje. Ook de ansichtkaarten geven een goede indruk hoe Wiesbaden en omgeving er 110 jaar geleden uit zag.

Zo'n vonst is natuurlijk te mooi om er niets mee te doen, vandaar dat er de komende 2 1/2 week dagelijks een blogpost zal verschijnen op het weblog kletskoppen en zwarte inkt

Lees nu wat er op 12 augustus 1901 gebeurde.

Verdwenen bedrijven in Tilburg: Smarius drijfriemenfabriek

Bij het noemen van de naam Smarius zie ik direct het beeld van roze en grote ronde koeken. In Tilburg leeft de naam van de Bakkerij Smarius nog voort bij De Hasseltse rotonde met het Draaiend Huis met de bijnaam de rotonde van Smarius. Maar in Tilburg waren en zijn er meer naamdragers en bedrijven met de naam Smarius, waarvan de herinnering geringer in ons geheugen is gegrift.

Van Jos Donders, die op 1 augustus zijn bedrijfsactiviteiten op het Wilhelminapark heeft beëindigd ontving ik documenten van de drijfriemenfabriek Smarius. In 1922 gaf Frans Smarius (1887-1952) opdracht tot het bouwen van een drijfriemenfabriek op een perceel aan de Kloosterstraat. De vader van Frans, Henricus was koetsier. Het nummer moet 83 zijn geweest ontdekte ik in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Frans Smarius kocht in 1925 een nieuw perceel aan de Nazarethstraat nummer 6. Daar liet hij een magazijn bouwen. De fabriek is tot oktober 1979 in bedrijf geweest.

Van de geschiedenis van het bedrijf is weinig bekend, ook is er vrijwel geen beeldmateriaal bewaard. Met deze kleine aanvulling wordt weer iets meer vastgelegd van bedrijvig Tilburg.

Drie bijzondere 15-jarige bruiden

Maria Anna van Geloven, geboren Tilburg 27 oktober 1812 (als Marie Anne), is de geschiedenis ingegaan als de jongste bruid ooit. Zij trouwde op 8 november 1827, net 15 jaar oud, met Johannes Hopmans:

Voor zover valt na te gaan, was er voor haar geen enkele reden om zo vroeg te trouwen.

Dat lag anders bij een ook 15-jarige bruid, Wilhelmina Maes, geboren Tilburg 5 juni 1866, als kind van de ongehuwde moeder Anna Cornelia Maes. Zij trouwde op 7 december 1881 te Tilburg met Cornelius Dionisius van Dijk:

De reden van het huwelijk van de jonge bruid wordt duidelijk uit het geboorteregister van Tilburg. Drie dagen na de huwelijksvoltrekking wordt Wilhelmina op 10 december 1881 moeder van een dochter Cornelia Joanna:

En er is nóg iets speciaals aan de hand met Wilhelmina, zoals blijkt uit de kantmelding bij haar geboorteakte, waarin haar moeder Cornelia Maas wordt genoemd in plaats van Anna Cornelia Maes:

Volgens die kantmelding is Wilhelmina Maes op 25 oktober 1881 (dus kort voor haar huwelijk) erkend door haar moeder, die op dat moment echtgenote was van Gerardus van den Broek.

De erkenningsakte is ingeschreven in het geboorteregister van Tilburg van 1881:

Moeder Anna Cornelia Maes trouwde op 8 april 1869 te Tilburg met Gerardus van den Broek. Hij erkent haar voorechtelijk kind Wilhelmina niet. Saillant detail: Anna Cornelia Maes is geboren te Tilburg op 13 oktober 1835 als kind van de ongehuwde moeder Francisca Maes.
Anna Cornelia Maes erkent haar dochter Wilhelmina, terwijl zij op het moment van de erkenning gehuwd is. En dat is een weinig voorkomend fenomeen: meestal wordt het kind door de ongehuwd gebleven moeder zelf erkend of door de echtgenoot van de moeder.
Wilhelmina Maes werd kort ná haar huwelijk moeder.

De nu volgende 15-jarige bruid schreef geschiedenis, door kort vóór haar huwelijk moeder te worden. Op 11 februari 1876 trouwden te Loon op Zand Cornelia Michielse, geboren Loon op Zand 1 november 1860, met Adrianus Verduijn. Bij dat huwelijk wordt haar voorechtelijke zoon Henricus, geboren Loon op Zand 6 januari 1876 door haar echtgenoot erkend:

Op zoek naar een vorst

Het team van Verborgen Verleden kwam voor de tweede keer dit jaar op bezoek bij Regionaal Archief Tilburg. Ditmaal met tv-producent en presentator Peter van der Vorst. Peter is geboren in Breda, maar woont in Amsterdam. Hij is onder andere bekend van bijdragen over koninklijke families in RTL Boulevard, maar ook van programma´s als Van der Vorst Ziet Sterren en Gepest.
Voor Verborgen Verleden gaat hij samen met de redactie van de NTR terug in de tijd en speurt naar zijn voorouders. Hij heeft een aantal vragen over zijn verre verwanten die hij hoopt te kunnen beantwoorden. Veel speurwerk, zowel voorafgaand als tijdens de opnames.

Jaël Jonkman, medewerker van het archief, loodst Peter door de geschiedenis met verschillende registers, doopboeken, aktes enzovoort. Uiteindelijk ontstaat een mooi verhaal over de voorvaderen van de familie Van der Vorst.

In juni 2011 was Marc Marie Huijbregts al in het archief op zoek naar zijn vroegere familie. De uitzendingen van de nieuwe serie Verborgen Verleden starten in 2012, elke week met een bekende Nederlander. De serie geeft duidelijk weer hoe verrijkend het kan zijn om in je familiegeschiedenis te duiken. Het kan mooie verhalen opleveren, uitleg geven aan vragen die je hebt over je stamboom en de beelden in oude familiealbums doen opleven.

Leenregister Enschot uit 1778 aangekocht

Voor degenen die het handschrift moeilijk leesbaar vinden, op de kaft staat:
Register van het verheff der Leengoederen specterende aen het Leenhuijs ten Dijck gestaen inde parochie van Enschot.

Het leenhof Ten Dijck te Enschot behoorde tot de dingbank van Oisterwijk. Enschot behoort vanaf de herindeling in 1997 tot de gemeente Tilburg. Het leenregister is aangelegd in 1778, maar bevat ook overgeschreven akten van oudere leenverheffingen van het leenhof vanaf 1597. In 1795, met de komst van de Fransen werd het leenrecht afgeschaft.

In een leenregister kunt u informatie vinden over erven, personen, veldnamen en percelen. De maatvoering van de percelen is geheel anders dan nu, er was nog geen metriek stelsel. In het register worden de termen bunder en loopsaet gebruikt. Als u meer wil weten over de oudste leenregisters van de Hertog van Brabant, Wim de Bakker heeft op de website van Heemkundekring De Kleine Meijerij transcripties gepubliceerd.

Het register kwam te koop bij veilinghuis Adams Amsterdam Auctions. Hoe het daar terecht is gekomen is niet bekend. Maar na lezing van dit stukje weet u in ieder geval waar u het register kunt raadplegen. Het heeft archiefnummer 1483 gekregen.