Verdwenen scholen: Ons Stedeke, nu Superstedeke

Verkleurde polaroid
Zo maar een verkleurde polaroid, onderwijzer Tijs Kuijpers (1926-2011) met vijf leerlingen van basisschool Ons Stedeke. Van links naar rechts zien we John-Paul v.d. Lisdonk, Hans Hamers, Eddy van Berkel, Willy v. d. Sande en Paolo Desmares. Polaroids worden nu niet veel meer gemaakt. Bij een polaroidcamera kwamen de foto's er kant en klaar uit gerold. Bij andere camera's moesten in die tijd de negatieven nog naar de fotograaf worden gebracht om daar te worden afgedrukt.
De foto is rond 1977 genomen, iets voor het afscheid van Tijs Kuijpers. De onderwijzer startte in 1952 bij wat toen nog een fraterschool was. Aanvankelijk studeerde Kuijpers medicijnen en vanwege gezondheidsredenen schoolde hij zich om tot onderwijzer.
Vele leerlingen moeten hem hebben gekend, hij vierde zelfs zijn 25 jarig jubileum in 1977. De tijden vergeleken met 1952 waren toen sterk veranderd, in juni 1978 werd de school Ons Stedeke zelfs bezet.

Fraterschool
De fraterschool in de Stedekestraat werd in 1923 gebouwd, tegelijkertijd met de meisjesschool aan de Lange Nieuwstraat. Het onderwijs was toen nog gescheiden tussen de jongens en de meisjes. De bouw zal ongetwijfeld verband hebben met Onderwijswet 1920, waardoor het bijzonder onderwijs net als het openbare onderwijs door de overheid werd gefinancierd. Opdrachtgever van de bouw was het parochiebestuur Gasthuisstraat. Het was een school waar ook onderwijsmethoden werden ontwikkeld zoals Veilig Leren Lezen.
Ons Stedeke zou later fuseren met de Havervelden, een voortzetting van de Pius X jongensschool en de meisjesschool Theresia. Na de fusie werd gekozen voor de huidige naam De Stappen.

Nieuwe bestemming: Superstedeke
De school verloor de onderwijsbestemming en het gebouw werd in de jaren negentig gekraakt. Het pand werd in 1999 in het openbaar verkocht, de nieuwe eigenaar werd Van der Weegen Holding BV.
Een tijd van impasse volgde, maar uiteindelijk kwamen er 17 kunstenaarsateliers en 3 wooneenheden in de oude school. Tilburgse kunstenaars zoals Arno Mertens, Wiebo van Mulligen en Ronald Zuurmond hebben daar een werkplek gevonden.

Archief
Tijs Kuijpers hield de vorderingen van zijn leerlingen bij in klassenboeken. In blokletters werden de cijfers genoteerd, bij een onvoldoende in de kleur rood. Sommige leerlingen verbleven er slechts tijdelijk, afkomstig van het nabijgelegen Maria Goretti. Een dochter van Tijs Kuijpers bracht de documenten samen met de polaroid naar het Archief. De klassenboeken zijn niet openbaar vanwege de bescherming van de privacy, maar kunnen wel op verzoek worden ingezien.

Gerelateerde blogs

• Verdwenen Tilburgse scholen: meisjesschool Vincentius (link)
• Verdwenen Tilburgse scholen: meisjesschool Maria Broekhoven (link)
• Herkent u de jongens van de Tilburgse Textielschool (link)

Klassenfoto bij Peerke op het Wilhelminapark

Het kind uit - Suriname- land
nam onze frater bij de hand
Hij ging toen ver weg over zee
Maar in zijn hart droeg hij ons mee

Maart 1946

Soms bedremmeld, soms vrij uit in de camera kijkend staan de jongens van de Heilig Hartschool met hun frater-onderwijzer bij het standbeeld van Peerke Donders op het Wilhelminapark. Het standbeeld van Donders, ontworpen door Johannes Petrus Maas en Zonen, werd twintig jaar eerder onthuld in augustus 1926 door bisschop Diepen. De lagere jongensschool uit de Elzenstraat van de parochie Noordhoek lijkt een hulde te brengen aan de Tilburger in Suriname. Het is naar alle waarschijnlijkheid de eerste klas, nu groep drie.

Wij kennen slechts een jongen op de foto, Chris Gelens. Chris, geboren in 1939, zit links op de hoek met de handen ineengevouwen. Kent u een van de andere jongens van de Noordhoek, laat het ons weten.

Klassenfoto zondagsschool 't Goirke

De klassenfoto is van de zondagsschool 't Goirke. We kregen de foto van Dominique Donders. Hoewel het een oude foto is, kunnen we toch wat over de afgebeelde personen vertellen. De frater heet Bertrandus en staat rechts op de foto. Zijn eigen naam was Maanen, werd geboren te 's-Hertogenbosch op 8 juni 1859 en overleed daar in de Kweekschool in september 1934. In 1894 werd frater Bertrandus hoofd van de Sint Jansschool aan de Kasteeldreef. Tot hij in 1902 naar Paramaribo vertrok, bleef hij de functie vervullen. Daarom kunnen we ook nog wat over de datering vertellen, dit moet rond 1898 of 1899 zijn geweest. Twee leden van de familie Donders zijn Fons geboren in 1887 en Kees geboren in 1889. Dré van Belkom en Janus Oerlemans, later kolenboer, zijn ook nog namen die van de foto bekend zijn.

Zondagscholen waren populair in Tilburg vanaf de negentiende eeuw en de eerste helft twintigste eeuw. De parochies 't Heike  en 't Goirke (1855) hadden elk twee zondagsscholen, een voor jongens en een voor meisjes. De scholen waren zo populair dat zelfs soms volwassenen in de veertig de lessen nog wilden bijwonen. De zondagsschool was niet verplicht, maar eenmaal aangemeld werd je wel geacht te komen. Het onderwijs was gratis, in de loop van de twintigste eeuw werd pas schoolgeld gevraagd. De meeste leerlingen werkten overdag in de fabrieken of leerden al werkend een ambacht.
Onderwezen werd in godsdienst, rekenen, taal, aardrijkskunde en geschiedenis. Soms ook heel praktisch, de leerlingen leerden brieven te schrijven.

Rond 1917 werden de scholen opgeheven, avondscholen werden het alternatief en de zondag werd meer bestemd voor vrijetijdsbesteding. Zondagsschool 't Goirke werd al in 1900 opgeheven.

Mede dankzij onderzoek van Jef van Gils in het archief van de Fraters aan de Gasthuisring kunnen we u dit vertellen.



Literatuur:
Weijters, C.J., De zondagsschool te Tilburg in de 19de en 20ste eeuw, in: Actum Tilliburgis , jrg. 8, nr. 2 (1977), 41-57.

Link naar blog over familie Donders.

Link naar blog over Interieur Donders.

Fotografische schatkist geopend

Regionaal Archief Tilburg heeft onlangs meegewerkt aan een project van CECN (Cultureel Erfgoed Caribisch gebied & Nederland) en Stadsmuseum Tilburg. Voor dit project, Caribisch erfgoed, is het Caribisch fotoarchief van de Fraters van Tilburg gedigitaliseerd en beschreven. De duizenden foto's die tussen 1886 en circa 1970 in Suriname en op de Nederlandse Antillen zijn gemaakt, laten zien hoe de Fraters van Tilburg naar de lokale bevolking keken en vertellen de verhalen van hun werk en leven.

Dozen en dozen vol foto’s bevinden zich in het archief van de Fraters van Tilburg. De kelder van het generalaat aan de Gasthuisring staat er vol mee. In een groot aantal van die dozen zijn de foto’s opgeslagen die de fraters maakten op de Nederlandse Antillen en in Suriname. Dat ‘Caribische’ deel van de fotocollectie bestaat uit naar schatting zo’n dertigduizend afbeeldingen die tussen 1886 – het jaar waarin de eerste drie fraters naar Curaçao vertrokken – en ergens aan het einde van de twintigste eeuw zijn gemaakt.
De tienduizenden foto’s vormen een schat aan beeldmateriaal. Van Suriname en de Nederlandse Antillen is slechts een beperkte hoeveelheid historisch beeldmateriaal bewaard gebleven. De uitgebreide collectie van de Fraters van Tilburg is een zeer welkome aanvulling en een belangrijke bron voor onderzoek.

De gedigitaliseerde foto´s zijn te zien via BeeldOnline, de fotodatabank van het archief. Het archief heeft hierin een faciliterende rol gespeeld. Op de website van Caribisch Erfgoed is meer informatie te vinden over het project.
In het najaar van 2011 zal er in Peerke Donders Paviljoen in Tilburg-Noord een tentoonstelling aan gewijd worden.
Financiële steun voor het project Caribisch Erfgoed kwam van de gemeente Tilburg en de provincie Noord-Brabant.

Ze zijn weer naar school: de kinderen!

"De eerste schooldag" in september 1954 van de Sint Paulus HBS die op 9 september 1954 officieel werd geopend en toen tijdelijk gevestigd was op het adres Kwaadeindstraat 67, in het patronaatsgebouw van de Vredeskerk. De school (voor jongens) begon met 120 leerlingen.

Nieuwe kleren, volle tassen, keurig gekafte boeken, een lege agenda, goede zin en nieuwe ambities. (tenminste.. zo ziet het ideaal plaatje er uit) Weer een jaar vol beloftes. Maar ook een drukke en spannende week waarin we als gezin weer alle roosters in elkaar moeten gaan passen: werken, leren, sporten, muziek maken, toneel spelen, buitenschoolse opvang, mantelzorg.... Alles moet weer in het gareel! Het is van alle tijden. Al zag het ´gareel´er vroeger wat anders uit dan vandaag de dag.

Dat bewijzen ook de filmpjes die een inkijkje geven in het 'schoolleven' van zo´n tachtig jaar geleden:

De verkeersveiligheid is ieder jaar in september weer een belangrijk aandachtspunt,  maar dat daar ook vroeger aandacht aan werd besteed was voor mij een nieuwtje. Getuige dit filmpje was het ergst denkbare ongeluk destijds overigens een botsing met een handkar! 

Het andere mooie filmpje dat ik heb opgedoken uit het archief is deze opname van een krioelende groep jongens op de 'court' bij de fraters.

Het lijkt me onwaarschijnlijk, maar als u nog mensen herkent, wil ik dat graag weten. En natuurlijk is alle aanvullende informatie van harte welkom.