Antje van Bladel, nooit ziek, altijd paraat

Jubilaris Wollenstoffenfabriek Fr. Mutsaerts en Zn.
In het midden van deze foto met een trotse glimlach op het gezicht zien we Antje van Bladel. Het is 25 september 1938 en zij viert als jubilaris haar vijftigjarig jubileum bij de wollenstoffenfabriek Fr. Mutsaerts en zn. aan de Spoorlaan. De Spoorlaan zag er in die tijd heel anders uit dan nu. De fabriek stond aan het einde van de Noordstraat, aan het begin van de Spoorlaan. De fabrieksgebouwen zijn rond 1975 afgebroken. In de villa Joseph naast de fabriek woonde de familie Mutsaerts.

Wie was Antje van Bladel ?
De volledige doopnamen van Antje waren Anna Petronella en ze werd geboren in augustus 1867, als dochter van wever Martinus en Francisca van Rooij. In tegenstelling tot andere kinderen uit die tijd ging ze niet met haar 14 jaar werken in de fabriek. Haar vader vond het belangrijk dat ze goed leerde koken en daarom ging ze als keukenmeisje eerst in de leer bij een Belgische familie. Via een oom Jean van Bladel, die bij de wollenstoffenfabriek werkte als meesterknecht, trad ze op 21 jarige leeftijd in dienst als kantoormeisje. Dagelijks liep ze vanuit haar huis aan het Wilhelminapark 91 naar de Spoorlaan en weer terug. Gedurende de ruim zestig jaar dat ze werkte, heeft ze zich nooit ziek gemeld. Slechts twee dagen verzuim stonden op haar conto, een halve dag voor de begrafenis van haar moeder en 1,5 dag tijdens de oorlog. De verduistering zorgde ervoor dat ze een door de Duitsers gespannen draad niet had gezien en daardoor viel.
Ze had een speciale band met het koningshuis. Bij het koninklijk bezoek aan Tilburg in mei 1895 mocht Antje van Bladel de toen veertienjarige kroonprinses Wilhelmina bloemen aanbieden. Daarnaast was ze bijzonder trots op haar koninklijke onderscheiding ter gelegenheid van dit gouden jubileum.
Je zou denken dat vijftig jaar arbeid en een leeftijd van 71 jaar voldoende aanleiding zouden zijn om met pensioen te gaan. De directie van het bedrijf heeft het pensioen vaak aan haar aangeboden. 81 was ze toen ze in september 1948 haar diamanten dienstjubileum vierde. En ook op 81 jarige leeftijd weigerde ze met pensioen te gaan. Het lange werken bij de fabriek leek geen invloed te hebben gehad op haar gezondheid, ze was 87 jaar oud toen ze in maart 1955 overleed.

Nieuwe Tilburgsche Courant 01-10-1938

Foto
Deze foto uit 1938 kregen we cadeau van Ad Pijnenburg. Naast Antje van Bladel in het midden zien links van haar op de eerste rij leden van de familie Mutsaerts en vierde van rechts op de eerste rij de pastoor van de Noordhoek. Het kruisje boven het hoofd op de tweede rij is dochter Van Hommelen en boven haar evenals met een kruisje haar vader Jo van Hommelen.
Mochten er op de foto meer gezichten zijn, die u herkent, de informatie is meer dan welkom.

Klassenfoto bij Peerke op het Wilhelminapark

Het kind uit - Suriname- land
nam onze frater bij de hand
Hij ging toen ver weg over zee
Maar in zijn hart droeg hij ons mee

Maart 1946

Soms bedremmeld, soms vrij uit in de camera kijkend staan de jongens van de Heilig Hartschool met hun frater-onderwijzer bij het standbeeld van Peerke Donders op het Wilhelminapark. Het standbeeld van Donders, ontworpen door Johannes Petrus Maas en Zonen, werd twintig jaar eerder onthuld in augustus 1926 door bisschop Diepen. De lagere jongensschool uit de Elzenstraat van de parochie Noordhoek lijkt een hulde te brengen aan de Tilburger in Suriname. Het is naar alle waarschijnlijkheid de eerste klas, nu groep drie.

Wij kennen slechts een jongen op de foto, Chris Gelens. Chris, geboren in 1939, zit links op de hoek met de handen ineengevouwen. Kent u een van de andere jongens van de Noordhoek, laat het ons weten.

Het oog van de fotograaf Schmidlin

Het verhaal van de stad Tilburg kan vooral verteld worden met beelden en dat doen we vanmiddag, donderdag 27 maart 2013. Wat is daar beter voor geschikt als het medium fotografie ?

Nu anno 2013 is er moeilijk iemand nog te vinden, die nooit gefotografeerd is. In 1908, het jaar dat fotograaf Louis Schmidlin met zijn gezin naar Tilburg kwam, was dat heel anders. Er moest een meer dan bijzondere gebeurtenis in het mensenleven zijn zoals een communie of de dood van een dierbare om het beeld door een fotograaf vast te leggen. En dan nog, de katholieke Kleine Koerier waarschuwt in 1909 voor de ijdelheid van mensen, die zich laten fotograferen.

Waarom Schmidlin, waarvan de familie van oorsprong uit Zwitserland kwam, voor Tilburg koos, is niet bekend. In het begin was de klandizie ook niet zo groot. Reclame in de etalage bij de bakker en bij boekhandel Gianotten moest klanten opleveren. Het bleek een prima strategie. Goud geld, de zaken namen een grote vlucht, werd verdiend tijdens de Eerste Wereldoorlog, talloze gemobiliseerde militairen werden gefotografeerd. In het boek zijn daar prachtige voorbeelden van te zien. Met de opbrengst kon in 1916 het pand aan het Wilhelminapark worden gekocht en verbouwd.



Alle composities van Schmidlin zijn zorgvuldig samengesteld, je vindt nauwelijks een snapshot. Voor de foto's wordt speciaal geposeerd. Op de beelden van de straten en gebouwen zie je zelden mensen. De vergelijking met de schilderkunst is snel gemaakt. Kijk eens eerst naar de afbeelding van Carel Willink en dan naar de foto van Schmidlin. Soms wordt fotografie dan ook wel het nieuwe schilderen genoemd. Kijk ook eens hoe Schmidlin zijn foto's ondertekent.

Foto's zijn voor vele mensen dierbaar. Als je aan iemand vraagt, wat zou je meenemen als je huis afbrandt, hoor je in negen van de tien gevallen foto's. Foto's zijn sporen van herinneringen, niet alleen van personen, maar ook van tijd en ruimte. Het zijn kleine tijdscapsules. Je weet zelf vaak niet precies wat je herinnert, het plaatje of is het de pure herinnering ? En is het echt. Zelfs Schmidlin maakte gebruik van retoucheertechnieken. De stad Tilburg kan je door de foto's van Schmidlin als een tijdmachine zien. Fotografie brengt je ergens heen en het brengt het andere dichterbij. Schmidlin laat ons de moderne beschaving zien. Neem als voorbeeld de aanleg van de electriciteit, het is nu heel normaal dat je een knop aandoet om de lamp aan te doen. Dat was het lange tijd niet. Straatbeelden, wat is echt en wat niet. Soms zie je ook de armoede uit de tijd. Associaties met de fototentoonstelling the Family of Man (link) zijn er zeker, maar dan de Tilburgse variant van the Family of Man.

Tilburg is en blijft en muziekstad. Ook dat zie je bij Schmidlin terug, kijk naar een coryfee uit die tijd, de Zingende Zwervers.



Als je een foto liet maken ging je als Tilburger vaak naar Schmidlin. Collega fotografen in zijn tijd waren Van Beurden en Van der Schoot. Zijn zonen Karel en Louis werden ook fotograaf, de eerste in Dongen. Daarna namen anderen de zaak over. Ik maak nu een sprong in de tijd. In 2007 werden we gebeld door Ton van Erp, die geen opvolger had. Na onderhandelingen is het negatievenarchief hier naar de Kazernehof verhuisd, het meet 50 meter !!! Dat brengt zo vragen met zich mee, ga je alles bewaren en ga je alles digitaliseren. Daarbij spelen kostenafwegingen natuurlijk ook een rol.


Iedereen kan nu fotograferen. Fotografie is een stuk democratischer geworden en minder elitair. Iedereen kan ermee aan de slag. Fotografie is verworden tot een alledaags sociaal medium. Mobiele telefoons maken afbeelding na afbeelding, waarvan je je kunt afvragen of we de beelden over vijftig jaar nog kunnen zien. Dat kunnen we gelukkig wel met de foto's van Schmidlin, die dankzij de zorgen van het Regionaal Archief Tilburg voor een breed publiek toegankelijk zijn en worden. En het boek draagt, dat zo zorgvuldig is samengesteld door Jim van Nieuwenhuijzen en Jef van Gils met de eindredactie van Ronald Peeters, sterk aan bij.

Dhr Weststrate en Mevr Wiessner (beiden familie van Schmidlin)
ontvangen de eerste exemplaren van het boek tijdens de
boekpresentatie op 27 maart 2013

Tilburg gefotografeerd door Schmidlin -
Verborgen schatten van het archief - Jef van Gils en Jim van Nieuwenhuijzen
Uitgave van Regionaal Archief Tilburg ISBN 978-90-9027-246-7

Maria Goretti: zusters, kleuters en giebelende bakvissen

Er zijn dagen dat je je geluk als archivaris niet op kunt. De dagen dat er iemand een heel bijzonder document aan komt bieden met het verzoek dat goed te bewaren en vooral, vooral alle middelen in te zetten om het te tonen aan zoveel mogelijk mensen.

Zo'n juweel met vele diamantjes is de doos met films van het dagelijks leven in "Maria Goretti".
Het kindertehuis waar sinds 1900 Brabantse kinderen voor korte of langere tijd verbleven, maakte de vele stadia in de jeugdzorg door: van langdurige opvang voor "verlaten" kinderen (zoals het in de volksmond heette) naar crisisopvang en ambulante zorg. In de jaren 1956 tot 1962 werd er door Zr. Ferdinanda (haar meisjesnaam is Lies Aarens) veel gefilmd. De gewone tafereeltjes: in huis, in de tuin, op vakantie en tijdens uitstapjes. We zien heel veel vrolijke en spelende kinderen, gieberende pubers (of zoals dat toen heette: bakvissen), serieuze processies.

Op zaterdag 13 oktober, tijdens een reünie in het gebouw van Maria Goretti aan het Wilhelminapark, bleek de kracht en het belang van de beelden. Volwassenen die opgroeiden in het internaat zagen zichzelf plotseling weer als kind, soms voor het eerst in hun leven.

5 films staan nu op het YouTube-kanaal van het archief. Fragmenten van de oude keuken van Zr. Emanuela; zegening van het eerste busje door pater van Geloven; inzegening van de kapel door Mgr Bekkers; revue bij gelegenheid van het 60-jarig bestaan; sacramentsprocessie in de tuin; spelende jongens op de binnenplaats; spelen met de hond Moortje; werken en spelen in het bos; musicerende kinderen; fietsen poetsen; zomerse activiteiten: springpaarden, boswandeling, aan de waterkant; bezoek aan het Muiderslot en het luchtvaartmuseum.... De beelden zijn niet alleen voor de toenmalige kinderen een cadeautje. De kleding, de spelletjes, de sfeer van de jaren 50 en 60: het is voor iedereen die die jaren meemaakte een feest van herkenning. 

De overige archiefstukken van Maria Goretti zijn, voor zover zij openbaar zijn, in te zien in het onderzoekerscentrum van het Regionaal Archief Tilburg. LET OP: Dit archief bevindt zich niet in het depot van het Regionaal Archief Tilburg. Als u dit archief wilt raadplegen moet u dat eerst schriftelijk of per e-mail aanvragen. Een kopie van het manuscript : "Het kindertehuis aan het Wilhelminapark te Tilburg, 1855-1995" door J.J.A. Heeren kunt u op dinsdagen en vrijdagen wel direct inzien.

Lang niet alle kinderen op de film waren aanwezig tijdens de vertoning van de compilatie van de 10 films. De heer J.Heeren verzoekt kinderen die zijn opgegroeid in Maria Goretti en behoefte hebben aan contact hem te mailen:  joop@jheeren.com


En zoals altijd is informatie over naar aanleiding van deze films van harte welkom.

Verstilde beelden uit Moergestel en Tilburg

Het Archief wist onlangs de hand te leggen op beelden rond de eeuwwisseling van de vorige eeuw van Moergestel en Tilburg. De bekende lindeboom op de Heuvel met de dienstbode in de deurpost is niet echt uniek en ook niet onbekend, later zijn daar meerdere prentbriefkaarten van vervaardigd.

Die van het verstilde station met de eenzame fietser is veel unieker, zeker in combinatie met de rijdende locomotief.










En dan het Wilhelminapark, het jongetje in zijn matrozenpakje parmantig aan de hand van zijn moeder stappend. De entree wordt mede gevormd door hertenkoppen, het standbeeld van Peerke Donders is nog niet geplaatst. In het park zelf lijkt het veel ruimer te zijn dan nu. Ook deze foto's zijn later als basis gebruikt voor ansichtkaarten, die veelal werden ingekleurd.








De in totaal 15 nieuwe foto's meten allen 10 x 15 cm en hebben een sepiakleur.

De meest bijzondere 'nieuwe' foto is die van Moergestel rond 1895. Hier geen stadse taferelen, maar koeien lopend op de niet geplaveide straat voor de Sint Jans Onthoofdingkerk.

Wat met name opvalt uit alle beelden is de rust, de lege straten, die de fotograaf in zijn beelden heeft vastgelegd. Verstilde straten, die nu ruim een eeuw, bevolkt worden door drukte en bedrijvigheid.

Verdwenen bedrijven in Tilburg: Interieur Donders

Op 1 augustus 2011 sloot Interieur Donders haar deuren aan het Wilhelminapark. Donders Interieur was meer dan honderd jaar een begrip in Tilburg. In maart 1896 werd de zaak Donders Smulders opgericht door Bernardus Donders (1873-1936) aan de toenmalige Zomerstraat nummer 26. Eind 1932 werd het originele pand geheel gesloopt en vernieuwd en in 1933 geopend.
Men kon toen nog niet bevroeden dat de slopershamer enkele decennia later weer zou toeslaan, nu om de nieuwe schouwburg te realiseren.

Na de dood van Bernard nam zijn jongere broer Jos(eph) Donders (1889-1964) de zaak over. Hij specialiseerde zich in Perzische tapijten, in de oorlog wegens gebrek aan toevoer ook in antiek. Zijn zoon Theo (1927-2010) moest op jonge leeftijd al bijspringen wegens gezondheidsproblemen. Samen nemen ze het initiatief tot de Kunstzaal Donders, waar tot op heden nog over wordt gesproken. Praktische als Theo was vroeg hij vaak aan kunstenaars : “Jongens, als gullie komt helpen, dat betekent perzen sjouwen, dan kunde bij ons exposeren" (link).  .

De doorbraakplannen dwongen in 1964 tot verhuizing naar een ander pand. In 1965 werd aan de Schouwburgring een nieuwe zaak geopend, waar zoon Jos van lieverlee de scepter overnam. Jos Donders was in Brussel opgeleid tot woningstoffeerder. In 1999 werd de zaak verhuisd naar het Wilhelminapark.

Van Jos Donders kreeg het Regionaal Archief Tilburg verschillende foto's van de zaak uit de Zomerstraat.
Op grond van deze documenten is dit verhaal samengesteld.

Cees-de-Sloper, houdoe en bedankt !

Herinnert u zich het nog, al die protesten tegen de kernwapens en de kernenergie ?

Ook in Tilburg werd er stevig gedemonstreerd. De 'Aktiebereidheid', let op de k, was groot. Een van de spilfiguren in de protestbeweging was de kunstenaar Jan Spit. Hij gaf vanaf de jaren zeventig tot midden jaren tachtig leiding aan Studio 38 aan het Wilhelminapark 38. Er werd een protestbeeldarchief geproduceerd rondom allerlei actuele thema's in de stad en daarbuiten, zoals de 'stadsvernieuwing' en de Vietnambeweging. Zijn archief werd in 1988 reeds bij het Gemeentearchief Tilburg gedeponeerd. In januari 2006 overleed Jan Spit. Uit zijn nalatenschap kwamen onlangs nog wat affiches uit studio 38 tevoorschijn.
.

Een wil ik u niet onthouden, een affiche van oud-burgemeester Cees Becht alias Cees de Sloper. Achter de bril zien we dollartekens en Becht is omringd door rechts een gesloopte stad met een horizon van flats aan de linkerzijde.

Onder is gedrukt: Houdoe en bedankt !

Maria Gorettihuis aan het Wilhelminapark, voorheen St. Josephhuis St. Anna

Afgebeeld gebouw van het St. Josephhuis Maria Goretti aan het Wilhelminapark werd in de jaren zestig gebouwd naar het ontwerp van architect Jan Remmers Alph.zn. De oude panden van het St. Josephhuis St. Anna, waar de zusters Carmelitessen van het Goddelijk Hart van Jezus zo'n honderdvijftig kinderen verzorgden waren niet meer geschikt. Aanvankelijk was dit tehuis voor onverzorgde kinderen gehuisvest op de hoek van de Korvelseweg / St. Annaplein, maar dit bleek al gauw te klein en in 1905 betrokken de zusters een groter pand aan het Wilhelminapark. Het Huis voor voogdij en verlaten kinderen werd op vrijdag 14 mei 1915 ingezegend door pastoor Le Blanc van 't Goirke. Zo nu en en dan werd er een beroep gedaan op de Tilburgse bevolking, in 1929 rond Sinterklaastijd berichtte de Nieuwe Tilburgsche Courant dat er 150 lege klompjes stonden te wachten.

Een groter beroep op de Tilburgse bevolking werd gedaan voor de realisatie van de nieuwbouw. Het heeft enige jaren geduurd voordat het hele bedrag bijeen was vergaard, in 1963 werd de nieuwbouw geopend. De zusters vingen kinderen op, met name uit gebroken gezinnen. Meisjes verbleven er tot hun 21ste jaar, jongens gingen op vanaf hun tiende levensjaar naar Huize Nazareth. In 1969 werd de vereniging omgezet in een stichting met de naam St. Josephhuis Maria Goretti. Drie jaar later in 1972 vertrokken de zusters en leken namen het werk over. Het kinderhuis ging in 1978 op in de nieuw op te richten Stichting Sociaal Agogische Samenwerking Tilburg (SAST), waartoe o.a. ook Huize Nazareth ging behoren. Uiteindelijk is deze stichting in 1996 onderdeel geworden van een groter geheel: de stichting Kompaan, een organisatie voor jeugdhulpverlening, jeugdgezondheidszorg en jeugdwelzijn. In 1982 werd het leegstaande pand in gebruik genomen door het kunstenaarscollectief Stichting ENNU.

Een oud-medewerker van het tehuis J. Heeren heeft de geschiedenis van het internaat uitgebreid gedocumenteerd. Daarnaast heeft hij archiefstukken en foto's weten te redden. De archiefstukken kunnen voor zover ze openbaar zijn vanaf heden worden geraadpleegd. Misschien komt er nog wel eens een boek over.....

Nagekomen bericht:
Op dinsdag 31 januari 2012 heeft het Brabants Dagblad editie Tilburg uitgebreid bericht over het boek, dat helaas tot nu toe niet in druk is verschenen.
Zie Jeroen Ketelaars, Jongens bleven tot hormonen opspeelden, in: BD 31.01.2012.

EN nu Stichting voor Kunst en NU

Twee weken geleden woonde ik de presentatie bij van het boek van Cees van Raak over het Wilhelminapark. Het eerste wat ik deed was achterin het register nakijken of de Stichting ENNU erin stond vermeld. Het boek is op dit punt volledig, want op pagina 85 wordt gemeld dat in 1982 op nummer 53 een kunstenaarscollectief met de naam Stichting ENNU zich vestigde.

Tien jonge Tilburgse kunstenaars zochten begin jaren tachtig een ruimte met ateliers in Tilburg om samen te werken en naar buiten te treden.
Onder de initiatiefnemers waren keramist Guido Geelen, fotografe Korrie Besems en schilderes Nan Groot Antink. Ze konden de voormalige kapel huren van het Maria Gorettihuis aan het Wilhelminapark en knapten de ruimten in gezamenlijkheid op.
Op de foto ziet u de kapel in de oorspronkelijke staat.

Het pand kwam onder beheer van de opgerichte Stichting voor Kunst ENNU. De stichting heeft een actieve en positieve bijdrage geleverd aan het kunstklimaat van de stad. De kunstenaars zelf hebben het pand verlaten.

Toen het laatste Ennulid Liedeke Kruk in september 2010 het pand verliet, werd met mij contact gezocht. Uit de ruimten is een archief meegenomen, dat naast affiches uit die tijd, ook de tijdgeest weerspiegelt van de ledenvergaderingen en de exposties. Een en ander zou in dit tijdsgewricht naar alle waarschijnlijk een meer digitaal karakter hebben gehad en verloren zijn gegaan.

Een gedeelte van het gebouw blijft in gebruik als atelierruimte voor kunstenaars, maar niet meer voor de ENNU leden. De Stichting ENNU houdt deze maand oktober 2010, 28 jaar later, definitief op te bestaan. Het archief is inmiddels toegankelijk gemaakt en vanaf nu ook te raadplegen. Het archief vult de geschiedenis over het Wilhelminapark aan, het lemma op pagina 85 kan dus uitgebreid worden.