Archief Fokcentrale arriveert

De collectieve herinnering aan het landbouwverleden van Tilburg lijkt verdwenen te zijn. Vaak dragen alleen straatnamen bij aan de herinnering van de stad zoals de Landbouw- en Veestraat. Ook horecanamen zoals de Postelse Hoeve en Boerke Mutsaers duiden op de landbouwachtergrond. 

Tot in de jaren zestig waren er boeren in de stad werkzaam in de landbouw en veeteelt, veelal in het zogenaamde gemengd bedrijf. Boter en melk waren geleverde producten. Producent en consument leefden dicht bij elkaar.
Om het vee van in goede conditie te houden werd de fokcentrale opgericht. Dit was een coöperatieve instelling, dat wil zeggen de aangesloten boeren hielpen elkaar.

Het archief bestaat uit 40 boeken. In een van de register zijn de roodbonte koeien van het Maas-Rijn-IJssel ras, afgekort MR,  getekend (link). MRY overheerste in Tilburg en omliggende dorpen. Precies werd bijgehouden hoeveel liter melk er werd gegeven. in die tijd werd nog handmatig gemolken. Gemiddeld was dat 3.000 tot 4.000 liter, nu is dat 10.000 liter !
Wat nu ook heel anders is dan vroeger zijn de horens. Op het plaatje hiernaast uit midden jaren dertig van de vorige eeuw zijn de horens nog getekend. Met de komst van de ligboxenstal, rond 1970, waarbij het vee los loopt en dus veel meer bewegingsvrijheid heeft zijn de koeien hoornloos om te voorkomen dat ze elkaar verwonden. De hoorns worden bij het kalfje reeds verwijderd. (link).
De aftekeningen van de koeien worden kol, sneb of bles genoemd.

Ook zijn twee foto's overgedragen die genomen is tijdens het 25jarig jubileum van de CTM, de coöperatie voor melkveehouders. Eén foto met de melkveehouders uit Tilburg en een aantal hoogwaardigheidsbekleders en één met hun vrouwen. De foto's zijn in 1937 genomen.



V.l.n.r. Jan Haagh, Yvonne Welings, Ad van Eijck, Henk Veltmeijer





















De voorzitter van de Heemkundekring Tilborch Henk Veltmeijer (link) zocht een goede bestemming voor het archief, die hij heeft gevonden bij het Regionaal archief Tilburg. Gemeentearchivaris Yvonne Welings is blij met deze samenwerkingspartner en aanwinst, samen kan op deze manier het verleden van de stad bewaard worden èn het verhaal van de stad verteld worden....
Oud-landbouwer en bibliothecaris Jan Haagh, links op de foto, draagt daar zeker aan bij.

Verstilde beelden uit Moergestel en Tilburg

Het Archief wist onlangs de hand te leggen op beelden rond de eeuwwisseling van de vorige eeuw van Moergestel en Tilburg. De bekende lindeboom op de Heuvel met de dienstbode in de deurpost is niet echt uniek en ook niet onbekend, later zijn daar meerdere prentbriefkaarten van vervaardigd.

Die van het verstilde station met de eenzame fietser is veel unieker, zeker in combinatie met de rijdende locomotief.










En dan het Wilhelminapark, het jongetje in zijn matrozenpakje parmantig aan de hand van zijn moeder stappend. De entree wordt mede gevormd door hertenkoppen, het standbeeld van Peerke Donders is nog niet geplaatst. In het park zelf lijkt het veel ruimer te zijn dan nu. Ook deze foto's zijn later als basis gebruikt voor ansichtkaarten, die veelal werden ingekleurd.








De in totaal 15 nieuwe foto's meten allen 10 x 15 cm en hebben een sepiakleur.

De meest bijzondere 'nieuwe' foto is die van Moergestel rond 1895. Hier geen stadse taferelen, maar koeien lopend op de niet geplaveide straat voor de Sint Jans Onthoofdingkerk.

Wat met name opvalt uit alle beelden is de rust, de lege straten, die de fotograaf in zijn beelden heeft vastgelegd. Verstilde straten, die nu ruim een eeuw, bevolkt worden door drukte en bedrijvigheid.

Moergestel in 1914 en 1916 verbeeld

Het gebeurt niet iedere dag dat je een bruine enveloppe ontvangt met hierin potloodtekeningen uit 1914 en 1916. De afzender was H.J. Elzinga, zoon van de maker Johannes Elsinga (1893-1969).

Zijn Friese vader werd gelegerd in Moergestel. De commandant ontdekte zijn tekentalent en daarom werd hem toestemming verleend tekenlessen gaan volgen. Na zijn opleiding keerde hij terug Leeuwarden.

Elsinga heeft verschillende potloodtekeningen vervaardigd in 1914 en 1916, vrijwel allemaal gesitueerd op de Brabantse hei in Moergestel en in een potstal van de koeien. Soldaten zijn geportretteerd, ontspannen aan een pijpje lurkend. Rechts onderaan de schetsen is getekend met Elsinga. Thema’s zoals de landschappen, de koeien en portretten zien we in de latere schilderijen terug.



Met de opname van de tekeningen in de collectie Moergestel keren de tekeningen van bijna honderd jaar oud terug naar Noord-Brabantse bodem.

Meer informatie is over deze bijzondere aanwinst is te lezen in het tijdschrift Inbrabant nummer 4, augustus 2011.