Belgische Vluchtelingen op Landgoed De Utrecht

Tekening van de Polderkeet op het Landgoed De Utrecht 1911
Regionaal Archief Tilburg, Bouwvergunningen Hilvarenbeek (1318) nr. 70.

Het kan bijna niemand in Nederland zijn ontgaan, in 2014 is het precies honderd jaar geleden dat in 1914 vele Belgen hun toevlucht zochten in Nederland.

In samenwerking met de werkgroep werkgroep heemkunde Esbeek, Ioannes Goropius Becanus, Ton de Jong, Jef van Gils, Jan van Helvoirt en John Meulenbroeks is een tentoonstelling georganiseerd over de Belgische vluchtelingen in Esbeek en Hilvarenbeek tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Ter gelegenheid van de tentoonstelling is de bovenstaande bouwtekening te zien van de Polderkeet op het Landgoed De Utrecht, waar in 1914 vluchtelingen werden gehuisvest.

Waar:  Museum Andreas Schotel in de Dorpshuiskamer te Esbeek.
Wanneer: 12, 13 en 14 december 2014

Nieuw Tilburgs oorlogsdagboek

Adeline Janssens was een van de dertien kinderen van textielfabrikant Eduard F.A. Janssens (1835-1911) en Marie F.A.A. de Horion de Corby (1841-1907). Haar volledige doopnamen waren Adeline Maria Constantia Janssens en op 13 juni 1880 zag ze het levenslicht in Tilburg.Twee broertjes Antonius en Johan sterven al op jonge leeftijd.  Zus Hortensia (1882-1945) treedt in bij de congregatie van de zusters van J.M.J. te 's-Hertogenbosch en broer Alphonsus (1865-1951) wordt priester. Zussen Constantia en Anna huwen met familieleden Houben en zussen Josephine, Leonia en Maria huwen met fabrikanten van wollen stoffen, resp. Goyarts, Van Spaendonck en Swagemakers. Haar jongere zusje Louise Joanna Maria (1881-1971) huwde met wijnhandelaar Bernard Verbunt.

Het gezin met de dienstbodes woonde op de Heuvel N 390/ N387. Het huis zelf is rond 1958 gesloopt in verband met de aanleg van een weg (sloopdossiers 197). Het stond ter hoogte van het huidige Café Philip. In 1891 deed Adeline haar eerste heilige communie. Dat weten we omdat daar nog een foto van bewaard is gebleven. Samen met haar een jaar jongere zusje Louisa verhuisde ze in 1899 naar Namur (België).

In haar vrije tijd was ze lid van de tennisclub. Zij bleef ongehuwd en woonde in de Boerhaavestraat. Zij overleefde al haar tien broers en zusters en overleed op 10 april 1974 hoogbejaard in verzorgingshuis St. Jozefzorg. Er is een stichting naar haar genoemd, de Adeline Janssens stichting, die naast het organiseren van reünies voor de familie actief geld inzamelt voor verschillende goede doelen in de wereld.

Familie Janssens- De Horion c. 1898 

Wat niet veel mensen weten is dat ze een dagboek heeft bijgehouden tijdens de Eerste en Tweede wereldoorlog. In augustus 1914 verhaalt ze dat er 30.000 militairen in Tilburg legerden en de eerste Duitse vluchtelingen worden opgenomen. in oktober wordt de ambachtsschool ingericht voor Belgische vluchtelingen. Ze houdt het dagboek bij tot april 1915.

Adeline Janssens

Vijfentwintig jaar later in augustus 1939 wordt er weer gemobiliseerd. Het zijn vooral nieuwsfeiten, die aan het schrift worden toevertrouwd. Persoonlijker wordt het wanneer de Duitsers binnenvallen, op de Oude Warande was op 13 mei 1940 een gevecht tussen Franse en Duitse troepen. Ogenschijnlijk wordt het daarna weer stil in de stad, vliegtuigen bleven overvliegen. Zelfs bij de wijnfamilie Verbunt raakt de miswijn op. Ze weet de oorlog te doorstaan en houdt het dagboek bij tot 1948.

Op maandagochtend 8 juli 2013 bracht een ver familielid Ed Verbunt uit Australië het dagboek bij het Archief. Zijn opa wijnhandelaar Bernardus Verbunt was getrouwd met een zus van Adeline, Louise. Het gezin Verbunt/Janssens woonde op de Oude Warande, een huis dat is afgebroken. Het dagboek werd meegenomen naar Australië en keerde weer terug naar Tilburg. Het archief is weer een prachtig egodocument rijker.

Het dagboek is gedigitaliseerd en kan via deze link worden ingezien.

De informatie van de huisnummering is afkomstig van Rob van Putten, waarvoor onze dank !
Veel genealogische informatie is afkomstig uit de handgeschreven tekst 'een blik achter de horizon', samengesteld door Emile Janssens en Gerard Steijns.

Historisch Goirles beeldmateriaal veilig gesteld

Fotograaf van de Eerste Wereldoorlog wordt Huub de Bont (1887-1975) ook wel genoemd. Juist in deze tijd waar voorbereidingen worden getroffen voor de herdenking van de Eerste Wereldoorlog schenkt Joop Schepens 215 glasnegatieven aan de gemeente Goirle, De formele schenking vond woensdagochtend 10 juli plaats op het gemeentehuis in aanwezigheid van burgemeester mw. M. Rijsdorp.
 

Joop Schepens en burgemeester M. Rijsdorp

Voor of tijdens de Eerste Wereldoorlog leerde Huub de Bont fotograferen. Het is niet bekend wie hem de techniek heeft geleerd. In het dagelijks leven was De Bont werkzaam bij textielfabrieken Van de Lisdonk en later bij Van Puijenbroek. Naast fotograferen mocht hij graag voetballen bij de Goirlese Voetbal Vereniging (GVV) en viool spelen, terug te zien op zijn foto's. Hoewel Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog neutraal bleef, ondervonden ook de Nederlanders de gevolgen van de gebeurtenissen in de naburige landen. Nederland mobiliseerde op 1 augustus 1914 en zo'n 200.000 mannen werden opgeroepen om de neutraliteit te verdedigen. In Goirle, zo dicht bij de grens gelegen, werden zo'n 5.000 soldaten gelegerd en ingekwartierd van de Gele Rijders tot cavaleristen. Huub de Bont heeft menig soldaat op de gevoelige plaat vastgelegd. Daarnaast werd het dorp net als Tilburg overspoeld met Belgische vluchtelingen.



Musicerende familie De Bont

In 1926 trouwde hij met de Zeeuws-Vlaamse Celina van de Voorde. Het gezin woonde aan de Tilburgseweg, waar hij in de kelder de foto's ontwikkelde. Zijn fotografie richt zich dan meer op zijn gezinsleven en naaste familie. De kinderen Piet en Elly uit het huwelijk zijn op menig gevoelige plaat vastgelegd. Tot de Tweede Wereldoorlog bleef Huub de Bont zijn hobby uitoefenen. Een glasnegatief toont het echtpaar met Engelse bevrijders in mei 1945.

Huub de Bont overleed op 27 juli 1975. Zijn glasnegatieven verhuisden naar de Heemkundekring De Vyer Heertganghen, die de negatieven weer doorgaf aan Joop Schepens. Joop zocht een goede bestemming voor het historisch materieel om ze ook voor toekomstige generaties veilig te stellen.

Militairen in Goirle september 1914

In totaal zijn van Huub de Bont 215 glasnegatieven bewaard gebleven. Deze zijn letterlijk van glas en daardoor zeer kwetsbaar. Daarnaast waren ze erg vervuild. Het Regionaal Archief Tilburg, bij wie de gemeente Goirle haar historische archieven heeft ondergebracht, heeft de negatieven laten schoon maken en de glasnegatieven worden komende tijd gedigitaliseerd. Een zeer welkome aanvulling voor de beeldhistorie van Goirle.

In het Brabants Dagblad van 13 juli 2013 is een uitgebreid artikel, samengesteld door Henk van Raak, gepubliceerd. Voor het persbericht van de gemeente Goirle zie deze link.

Succesvolle lezing Oisterwijk en de Eerste Wereldoorlog

Op 8 september en op 4 oktober hield Henk van der Linden een lezing over Oisterwijk en de Eerste Wereldoorlog. Dit onderwerp bleek zeer populair. Twee keer zat de zaal helemaal vol. De eerste lezing hielden we in het archief in Tilburg, de tweede lezing werd in samenwerking met de Heemkundekring De Kleine Meijerij georganiseerd, in het Voorhof in Oisterwijk.


In de lezing schetste Van der Linden de situatie in Oisterwijk voor tijdens en na WO1 en plaatste dat in een groter verband, gezien vanuit de Europese en de wereldgeschiedenis. Een spannend verhaal, zeker als de persoon van Alphonse Hamers ten tonele verschijnt. Deze held van de Eerste Wereldoorlog hielp vele Belgische vluchtelingen aan onderdak, voedsel, scholing en medische zorg. Circa 1.000.000 vluchtelingen stroomden vanuit België naar Nederland, op de vlucht voor het oorlogsgeweld. Door uit vele archiefbronnen te putten, kon Van der Linden op een prachtige manier de gang van zaken in die periode in Oisterwijk beschrijven. Soms tot hilariteit bij het publiek!

In de weken tussen de twee lezingen is Van der Linden diverse keren benaderd door mensen die extra informatie hadden, foto´s konden duiden, verdieping aan het verhaal konden geven. Bij de foto hiernaast, de inkwartiering van soldaten bij een gezin in Oisterwijk, kon hij bijvoorbeeld melden dat iemand zijn vader erop had herkend. Een van de zonen van het gezin was de vader van die persoon die bij de eerste lezing aanwezig was. Extra informatie kwam ook van leden van De Kleine Meijerij.

Regionaal Archief Tilburg dankt Henk van der Linden voor zijn boeiende verhaal, en dankt Heemkundekring De Kleine Meijerij voor de samenwerking en het beschikbaar stellen van de ruimte tijdens de lezing op 4 oktober.

Herhaling van de lezing Oisterwijk tijdens WO1

Op donderdag 4 oktober ontvangen Heemkundekring De Kleine Meijerij en Regionaal Archief Tilburg Henk van der Linden voor het geven van een lezing over Oisterwijk in de Eerste Wereldoorlog. Deze lezing is een herhaling van de lezing op 8 september in het archief. Door overweldigend succes en de vele  geïnteresseerden, wordt deze lezing herhaald. De Heemkundekring heeft hiervoor een mooie lokatie gevonden!

Plaats: De Voorhof, Kerkstraat 64, 5061 EK Oisterwijk (parkeergelegenheid op loopafstand
bij het zwembad aan de Vloeiweg / hoek Baerdijk)
Datum: donderdag 4 oktober
Aanvang lezing: 20.00 uur
Toegang gratis

Aanmelding verplicht via een mail naar info@regionaalarchieftilburg.nl o.v.v. ‘Lezing Oisterwijk’

 Lees meer over deze lezing op het weblog.

Hoe verging het Oisterwijk tijdens de Eerste Wereldoorlog?

Op zaterdag 8 september ontvangt Regionaal Archief Tilburg Henk van der Linden voor het geven van een lezing over Oisterwijk in de Eerste Wereldoorlog. Van der Linden is kenner bij uitstek over Nederland tijdens WO-I en spitst zijn verhaal toe op Oisterwijk en naaste omgeving.

In augustus 1914, nu bijna 100 jaar geleden, stond heel België in brand. De Duitsers waren het land ingevallen en de buurlanden Engeland en Frankrijk schoten te hulp. De Eerste Wereldoorlog was begonnen. Nederland was neutraal, maar ontkwam niet aan de gevolgen. Bijna een miljoen Belgen vluchtten over onze grenzen en zochten hier een veilig onderkomen. Dit had grote gevolgen voor ons land en als Brabantse opvanggemeente ook voor Oisterwijk.

In zijn lezing vertelt Henk van der Linden wat Oisterwijk in de vier oorlogsjaren 1914 -1918 overkwam, en hoe bestuur en bevolking daarmee omging. Oisterwijk was destijds met nog geen 4000 inwoners een stipje op de wereldkaart. Tijdens de lezing wordt dat wat er in Oisterwijk gebeurde geplaatst in de context van de Grote Oorlog en van Nederland.

Henk van der Linden is 68 jaar, geboren en getogen Oisterwijker. Hij woont momenteel in ’s-Hertogenbosch en publiceert over Nederland in de Eerste Wereldoorlog. Hij is eindredacteur van de nu al 24-delige Kroniek van de Eerste Wereldoorlog en vicevoorzitter van de Stichting Studiecentrum Eerste Wereldoorlog.

Lezing Oisterwijk in de Eerste Wereldoorlog
Door Henk van der Linden
Regionaal Archief Tilburg
Kazernehof 75, 5017 EV Tilburg
zaterdag 8 september van 13.30 tot 15.30 uur 

LET OP: aanmelden kan niet meer, de zaal is vol.
Mogelijk herhalen we deze lezing later in het jaar. Hou daarvoor ons blog, nieuwsbrief, twitter en facebook in de gaten.

Vrij entree

Lees het artikel in Brabants Dagblad van 16 augustus 2012.

Moergestel in 1914 en 1916 verbeeld

Het gebeurt niet iedere dag dat je een bruine enveloppe ontvangt met hierin potloodtekeningen uit 1914 en 1916. De afzender was H.J. Elzinga, zoon van de maker Johannes Elsinga (1893-1969).

Zijn Friese vader werd gelegerd in Moergestel. De commandant ontdekte zijn tekentalent en daarom werd hem toestemming verleend tekenlessen gaan volgen. Na zijn opleiding keerde hij terug Leeuwarden.

Elsinga heeft verschillende potloodtekeningen vervaardigd in 1914 en 1916, vrijwel allemaal gesitueerd op de Brabantse hei in Moergestel en in een potstal van de koeien. Soldaten zijn geportretteerd, ontspannen aan een pijpje lurkend. Rechts onderaan de schetsen is getekend met Elsinga. Thema’s zoals de landschappen, de koeien en portretten zien we in de latere schilderijen terug.



Met de opname van de tekeningen in de collectie Moergestel keren de tekeningen van bijna honderd jaar oud terug naar Noord-Brabantse bodem.

Meer informatie is over deze bijzondere aanwinst is te lezen in het tijdschrift Inbrabant nummer 4, augustus 2011.