De Hoefstraat tijdens de Tweede Wereldoorlog

Kees Evers (1926-2013)
Tijdens het ontruimen van het ouderlijk woonhuis aan de J.P. Coenstraat trof dochter Caroline Evers op de zolder achter een schot diverse documenten van haar vader Kees Evers aan. Haar vader Kees Evers, volledige namen Cornelius Bernardus Maria, werd geboren in Tilburg op 15 augustus 1926 en stierf daar op 12 december 2013. De tekst op de rouwadvertentie past geheel bij de documenten die hij heeft nagelaten op de zolder:
Een vakbonds- en onderwijsman van het eerste uur.


Misschien herkent u Kees Evers wel op deze foto, hij is de man in het midden.

Het gezin, waarin Kees Evers opgroeide, woonde in de Hoefstraat 211b. Voor zijn opleiding tot onderwijzer bij Gerardus Majella te Dongen verbleef Kees Evers intern. Tijdens deze opleidingsperiode in de jaren 1943-1944 werd gecorrespondeerd met onder andere zijn moeder en vrienden. De correspondentie biedt een bijzonder inkijkje in de wereld van toen. Daarnaast was Kees Evers actief in de verkennerij Hoefstraat en bij de ontspanningsdienst tijdens de oorlog.

Kweekschool Dongen

Archief
Het archief (1598) is in 2015 in eigendom overgedragen aan de gemeente Tilburg.
Voor verdere informatie over het archief van Kees Evers (1926-2013) zie deze link. U kunt de documenten niet online via de website raadplegen, voor inzage kunt u terecht in de studiezaal van het Regionaal Archief Tilburg.

Dagboek tante Annie van Erve

Soms kom je in het bezit van documenten van overleden familieleden. Vaak ben je zelf jonger dan degene, die de archiefstukken heeft nagelaten. Het komt zelfs voor dat je de persoon, hoewel familie, niet goed hebt gekend.

Zo ook Mieke Stokkermans, die een dagboekje en familiepapieren van haar tante Annie van Erve in bezit kreeg. Johanna Maria Catharina, roepnaam Annie, werd op 9 september 1912 geboren te Tilburg als zevende kind van Gerardus (1882-1982) en Adriana Verhoof (1881-1964). Het gezin telde 12 kinderen.

Annie kreeg voor de oorlog een baan als dienstbode bij pastoor Jos W. van Besouw in Boxtel. Haar documenten getuigen vooral van de oorlogsperiode. In een brief van 5 mei 1944 schrijft haar werkgever Jos van Besouw aan Betsie en Annie dat hij 'met Gods Hulp goed weet te schikken'. Hij zit op dat moment gevangen en op het voorgedrukte briefpapier staat '"uberprüft". Naar omstandigheden gaat het goed op de pastorie St. Petrus aan de Duinendaal 2 in Boxtel. Annie ontvangt daar ook brieven uit Tilburg, van haar moeder en zussen.


Annie van Erve

Het meest bijzondere archiefstuk is haar nagelaten dagboekje, waarin Annie van Erve haar oorlogsbelevenissen noteert. Ze schrijft dat ze na vijf weken in de kelder te hebben gewoond in oktober 1944 wordt geëvacueerd naar Gelderland. 

Zus en tante Annie zou ongehuwd blijven en na haar dood in juni 2009 kwamen haar familiepapieren bij haar nicht Mieke Stokkermans terecht. Een prachtmens staat in haar overlijdensadvertentie. Het dagboek met brieven is opgenomen in de collectie memoires en dagboeken Tweede Wereldoorlog Tilburg 1940-1945 (528). Sinds kort kunt u zelf het dagboek ook lezen via de website van het Regionaal Archief Tilburg.
Hierbij de link naar de scans.

De menu's van de pastoor uit Boxtel zijn in overleg met Mieke Stokkermans overgedragen aan het Brabants Historisch Informatie Centrum (link).

 

 

18 maart 1945 : Koningin Wilhelmina in Chaam en Tilburg

Rechts burgemeester Van de Mortel

Het is 70 jaar geleden dat koningin Wilhelmina op 18 maart 1945, de overgrootmoeder van de huidige koning Willem-Alexander, Chaam en Tilburg bezocht. Het bezoek maakte onderdeel uit van een 10 daagse 'tocht' langs de toen al bevrijde provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. De reis startte met de symbolische overschrijding van de grens in Eede, een plaats in Zeeuws-Vlaanderen.

Na het bezoek aan Breda op 17 maart 2015 werd overnacht in het landgoed Anneville bij Chaam. Haar schoonzoon prins Bernard verbleef daar ook gedurende de maanden maart en april 1945. De koningin werd tijdens haar bezoek vergezeld door minister van Binnenlandse Zaken Louis Beel. Bij aankomst inspecteerde ze de stoottroepen. Op het stadhuis volgde de  ontvangst door burgemeester Jan van de Mortel.

Landgoed Anneville

Deze foto's zijn afkomstig uit de fotocollecties van het Archief. Meer foto's staan in het plak- annex dagboek  uit 1944-1945 van Nonnie Sevink (1917-2007), die toen aan de Stationsstraat in Tilburg woonde. Van haar dochter Carmen Jansen ontvingen we deze bijzondere documentatie. Geheel op rijm uit Nonnie Sevink haar blijdschap over de bevrijding van Nederland en Tilburg in het bijzonder, geillustreerd met foto's van tanks met de bevrijders. Het gezin kreeg ook inkwartiering zoals van kapitein C.M. Robinson uit Canada en majoor P.A. Paxton. Dit dagboek wordt opgenomen in de collectie Tweede Wereldoorlog (528). De foto's uit het boek zijn op dit moment niet beschikbaar via de beeldbank, maar zullen zeker gedigitaliseerd worden.

 

Van de tiendaagse reis is destijds een film van in totaal 8 delen gemaakt, samengesteld door de bekende regisseur John Fernhout. Deze film bevat ook historische opnamen van Chaam en Tilburg.

Op 9 mei 1945 zou ook prinses Juliana, de dochter van de koningin, Tilburg bezoeken.

Heel Tilburg bakt: 4 generaties Vermeer

Vanaf november 1872 tot februari 1991 was bakkerij Vermeer een begrip in de Willem II straat. De geuren van de bakkerij Vermeer zijn sinds 1991 uit de Willem II straat verdwenen.

Op deze compositiefoto (nr. 006037) uit 1972 van het Regionaal Archief Tilburg  zien we de vier generaties bakkers bijeen.

Eerste generatie
In november 1872 opende de eerste Jan Vermeer een bakkerszaak in de toenmalige Komediestraat, nu de Willem II straat. Hij was de derde bakker in Tilburg,  op zijn roggebrood moest hij daarom het nummer 3 stempelen. Jan Vermeer werd niet zo ver van Tilburg geboren te Udenhout in 1840. Hij trouwde in 1867 te Tilburg met Antonetta Broeders. De eerste huwelijksjaren woonde het bakkersechtpaar in Zaltbommel. Jan Vermeer overleed in maart 1903, 62 jaar oud.

Tweede generatie
De volledige namen van de tweede bakker Vermeer waren Johannes Cornelis Arnoldus en hij werd op 6 januari 1869 in Zaltbommel geboren. Als kind kwam hij in Tilburg te wonen. Hij trouwde met Cornelia Horsten, die in 1866 in Tilburg werd geboren. Oud zou hij niet worden, hij overleed al op 52-jarige leeftijd in mei 1921.

Derde generatie
Voordat de oudste zoon Arnold zijn vader opvolgde, ging hij in de leer in Den Haag, 's-Hertogenbosch en Apeldoorn.  Arnold, die in 1896 werd geboren, stond bekend als Noud Vermeer. Hij trouwde in 1922 met Joanna van der Schoot (1898-1947), roepnaam Jeanne. Het echtpaar kreeg negen kinderen. Een dochtertje Maria overleed op vroege leeftijd. Daarnaast werd de familie aan het einde van de Tweede Wereldoorlog door het noodlot getroffen, dochter en zus Joanna Vermeer (1936-1944) kwam om bij een vuurgevecht in juni 1944. De moeder Jeanne overleed in september 1947 en Noud Vermeer trouwde voor een tweede keer met Diny van der Made. (link)

Vierde generatie
Jan Vermeer (1928-2013) nam in 1957 de zaak van zijn vader Noud over. Samen met zijn vrouw Ineke bestierde het echtpaar de zaak in de Willem II straat nummer 50.  Jan Vermeer studeerde na een kostschoolperiode aan de bakkersvakschool te Wageningen. Zijn specialiteit waren de worstenbroodjes.

WillemIIstraat 50

Bakkerij Vermeer was  tot februari 1991 te vinden in de Willem II straat nummer 50.  In 1972 vierde de winkel haar 100 jarig bestaan.  Begin 1991 liet het echtpaar Vermeer Brabantse Broodwinkel hun klanten weten dat ze het na vierendertig jaar 'welletjes vonden en de pannen erop legden.' Op nummer 48 woonde het gezin Vermeer, vaak woonden de generaties bij elkaar. Ook het interieur getuigde van de bakkersactiviteiten zoals de tulband en chocoladevormen.

De foto van het vroeg overleden meisje Joanna zien we boven de schouw.

Arno Vermeer, zoon van Jan Arnoud Vermeer had de vijfde bakkersgeneratie Vermeer kunnen zijn. In tegenstelling tot zijn voorvaders besloot Arno het bakkers vak niet in te gaan. Van hem ontvingen we het archief van de bakkersfamilie (archiefnummer 1589), nu een afgesloten geschiedenis.

Historische beelden bevrijding 1944

Oorlogsgraven in Dongen, sigaretten, Hilvarenbeek (midden) en Tilburg
De foto van  Hilvarenbeek is genomen op het Vrijthof met op de motorkap links zittend Jan Naaijkens.



Goirle

Baarle-Nassau

Oosterhout

De ingestorte toren van de Sint-Willibrorduskerk te Alphen

Moergestel



Het raadhuis van Gilze, dat in september 1944 werd  opgeblazen
Geluidsfragment  van de reconstructie van het bombardement van het vliegveld september 1944

 

Op de website 70jaarbevrijding vindt u meer actuele informatie of de wegvandebevrijding.

 

Afstudeerfilm over oma in en na WOII

Kim Willems zocht een onderwerp voor haar afstuderen aan de school voor journalistiek. Het onderwerp werd dicht bij huis gevonden. Ze onderzocht nl. haar eigen familiegeschiedenis tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de hand van het dagboek van haar oma Gerarda van der Heijden. Scans van het dagboek zijn opgenomen bij het Regionaal Archief Tilburg (link).

Kim realiseerde zich dat ze relatief weinig wist van hetgeen zich in Oisterwijk, aanstaande oktober zeventig jaar geleden, had afgespeeld. Oisterwijk werd bevrijd door Engelsen en Schotten, daarna kwamen de Canadezen. Haar oma Gerarda, toen vierentwintig jaar, wordt dan verliefd op een Canadese soldaat Tommy. Haar dagboek getuigt van de eerste verliefdheid. Tot 1946 blijven Tommy en Gerarda met elkaar schrijven en Tommy keerde terug naar Canada. Gerarda trouwde later met Toon Willems, de opa van Kim. Kim heeft Tommy niet meer kunnen traceren.

Mooi, hoe Kim Willems deze persoonlijke geschiedenis over de oorlog in Oisterwijk heeft verbeeld op  Youtube.

De beginjaren van de radio

Van Luuk Fikken ontving het Archief stukken van de heer Antoine van Boxtel (1885-1964). Naast directeur van de firma W. van Boxtel & Zn., opgericht in 1905 als fabriek in verlichtingsarmaturen was hij beheerder van de rijksradiodistributie voor de P.T.T. rayon Tilburg. Deze distributie zorgde ervoor dat de uitzendingen vanuit Hilversum ontvangen konden worden. Hiervoor moest een vergunning worden verleend door de P.T.T.

Antoine van Boxtel

Vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw is de radio een zeer populair medium. De televisie deed pas vanaf de jaren zestig zijn intrede.  Aanvankelijk werden alleen de uitzendingen van Hilversum 1 en 2 uitgezonden, later werden ook grammofoonplaten gedraaid. In Tilburg is er zelfs een straat naar genoemd, de Radiostraat. De eerste Philips radio was van Volt.

servicewagen van de technische dienst 1938

Echter de radio was soms zeer moeilijk te ontvangen. Nieuwe kabels moesten worden aangelegd om tot een betere ontvangst te komen. In Tilburg gebeurde dat rond 1936. Berichten van de luchtbeschermingsdienst werden ook via de radio verspreid.

Antoine van Boxtel moest op 15 juli 1943 gedwongen afscheid nemen van zijn functie als beheerder van de rijksradiodistributie voor de P.T.T. belangen rayon Tilburg. Alle Tilburgers moesten in die tijd hun radiotoestel inleveren, al volgde menigeen dit bevel niet op. De zijgevel van radiohandel en radiodistributiedienst Van Boxtel op de hoek van de Raadhuisstraat en de Zomerstraat, nu Heuvelstraat 126, werd in oktober 1944 geraakt door granaatvuur tijdens beschietingen.

radiofiets van de firma Van Boxtel NV

Na de oorlog werd het Tilburgsche Radio-Distributie Bedrijf Van Boxtel een bloeiend bedrijf.

De stukken zijn opgenomen in de collectie documentatie 399.

Nieuw Tilburgs oorlogsdagboek

Adeline Janssens was een van de dertien kinderen van textielfabrikant Eduard F.A. Janssens (1835-1911) en Marie F.A.A. de Horion de Corby (1841-1907). Haar volledige doopnamen waren Adeline Maria Constantia Janssens en op 13 juni 1880 zag ze het levenslicht in Tilburg.Twee broertjes Antonius en Johan sterven al op jonge leeftijd.  Zus Hortensia (1882-1945) treedt in bij de congregatie van de zusters van J.M.J. te 's-Hertogenbosch en broer Alphonsus (1865-1951) wordt priester. Zussen Constantia en Anna huwen met familieleden Houben en zussen Josephine, Leonia en Maria huwen met fabrikanten van wollen stoffen, resp. Goyarts, Van Spaendonck en Swagemakers. Haar jongere zusje Louise Joanna Maria (1881-1971) huwde met wijnhandelaar Bernard Verbunt.

Het gezin met de dienstbodes woonde op de Heuvel N 390/ N387. Het huis zelf is rond 1958 gesloopt in verband met de aanleg van een weg (sloopdossiers 197). Het stond ter hoogte van het huidige Café Philip. In 1891 deed Adeline haar eerste heilige communie. Dat weten we omdat daar nog een foto van bewaard is gebleven. Samen met haar een jaar jongere zusje Louisa verhuisde ze in 1899 naar Namur (België).

In haar vrije tijd was ze lid van de tennisclub. Zij bleef ongehuwd en woonde in de Boerhaavestraat. Zij overleefde al haar tien broers en zusters en overleed op 10 april 1974 hoogbejaard in verzorgingshuis St. Jozefzorg. Er is een stichting naar haar genoemd, de Adeline Janssens stichting, die naast het organiseren van reünies voor de familie actief geld inzamelt voor verschillende goede doelen in de wereld.

Familie Janssens- De Horion c. 1898 

Wat niet veel mensen weten is dat ze een dagboek heeft bijgehouden tijdens de Eerste en Tweede wereldoorlog. In augustus 1914 verhaalt ze dat er 30.000 militairen in Tilburg legerden en de eerste Duitse vluchtelingen worden opgenomen. in oktober wordt de ambachtsschool ingericht voor Belgische vluchtelingen. Ze houdt het dagboek bij tot april 1915.

Adeline Janssens

Vijfentwintig jaar later in augustus 1939 wordt er weer gemobiliseerd. Het zijn vooral nieuwsfeiten, die aan het schrift worden toevertrouwd. Persoonlijker wordt het wanneer de Duitsers binnenvallen, op de Oude Warande was op 13 mei 1940 een gevecht tussen Franse en Duitse troepen. Ogenschijnlijk wordt het daarna weer stil in de stad, vliegtuigen bleven overvliegen. Zelfs bij de wijnfamilie Verbunt raakt de miswijn op. Ze weet de oorlog te doorstaan en houdt het dagboek bij tot 1948.

Op maandagochtend 8 juli 2013 bracht een ver familielid Ed Verbunt uit Australië het dagboek bij het Archief. Zijn opa wijnhandelaar Bernardus Verbunt was getrouwd met een zus van Adeline, Louise. Het gezin Verbunt/Janssens woonde op de Oude Warande, een huis dat is afgebroken. Het dagboek werd meegenomen naar Australië en keerde weer terug naar Tilburg. Het archief is weer een prachtig egodocument rijker.

Het dagboek is gedigitaliseerd en kan via deze link worden ingezien.

De informatie van de huisnummering is afkomstig van Rob van Putten, waarvoor onze dank !
Veel genealogische informatie is afkomstig uit de handgeschreven tekst 'een blik achter de horizon', samengesteld door Emile Janssens en Gerard Steijns.

Erfgoed van de Oorlog, de oogst van Dongen, Oosterhout en Tilburg

Vandaag, 16 september, was voor ons Jean-Paul Korst en Yvonne Welings beiden een bijzondere dag. We waren namelijk uitgenodigd voor de slotconferentie van het programma Erfgoed van de Oorlog. De slotconferentie werd gehouden in het Instituut voor de Tropen te Amsterdam. Demissionair minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Ab Klink beet de spits af en vertelde in het kort wat meer over de projecten van erfgoedinstellingen. Niemand minder dan de Prins van Oranje was aanwezig om het boek Erfgoed in de Oorlog in ontvangst te nemen. Alle projecten van dit programma zijn beschreven in het boek Erfgoed van de Oorlog. De oogst van het programma, waarvan 3 door het Regionaal Archief Tilburg. Door de aanwezigheid van een lid van het koningshuis was er extra beveiliging. Ook Ed van Thijn, die over zijn oorlogsherinneringen als een jonge Joodse jongen heeft geschreven, was aanwezig. De dagvoorzitter Arend-Jan Heerma van Voss nam ons vervolgens mee in vogelvlucht door het boek, waarbij enkele projecten werden uitgelicht. Ook Tilburg werd met name genoemd en met recht zijn we daar trots op.

Het programma vervolgde met twee bijzondere lezingen. Marjan Schwegman, directeur van het NIOD, die als titel had ‘vrouwen in de oorlog’. Ze toonde aan en liet zien dat ook vrouwen een belangrijke rol speelden in de oorlog. Daarna lichtte historicus Chris van der Heijden in zijn presentatie zien getiteld Het is zelden wat het lijkt. Beelden en tegenbeelden van de Tweede Wereldoorlog dat zaken niet altijd zwart of wit kunnen worden bezien en dat het perspectief in de loop der jaren verandert en nog zal veranderen. Daarbij liet hij de leefomstandigheden zien van na de bevrijding, zoals het feit dat producten nog tot in de jaren vijftig op de bon waren. Of dat na de bevrijding in Nederlands-Indië er onrust ontstond aldaar omdat de bevolking onafhankelijkheid wilde.

Rond 12.00 uur was het tijd voor de lunch gevolgd door een presentatie van Ad van Liempt, programmamaker en eindredacteur van de televisieserie De Oorlog dat begin dit jaar werd uitgezonden. Per aflevering keken naar meer dan 1 miljoen mensen naar. Samen met Yfke Nijland, programmaker bij de NPS, lieten ze tijdens hun presentatie zien wat je juist niet zag in de serie De Oorlog. De reden daarvoor was of dat er geen beeldmateriaal was van bepaalde onderwerpen (het is tenslotte televisie) of dat de tijd gewoon te kort was. Elke uitzending mocht namelijk maar maximaal 50 minuten duren. En als je te veel materiaal hebt moet je nu eenmaal schrappen.

Met deze slotconferentie komt er een einde aan dit subsidietraject van het ministerie van VWS. Het NIOD zal de taak overnemen. De projecten van het Regionaal Archief Tilburg omhelzen de digitalisering van de archieven van de luchtbeschermingsdiensten Tilburg en Oosterhout, de collectie geluidsbanden en –cassettes en het project Oorlogsbronnen in context. Dit laatste houdt in dat gedigitaliseerde bronnen zoals dagboeken met elkaar verbonden worden via een database van oorlogsslachtoffers en gebeurtenissen. De database wordt interactief van opzet, via een Wiki kunnen gebruikers gegevens zelf aanvullen. Een dezer weken komen de projecten online.

Wilt u nu al meer weten over bronnen die digitaal raadpleegbaar zijn sinds gisteren, kijk dan eens op nieuwe website De Tweede Wereldoorlog. Deze webgids heeft de verwijsfunctie naar onder andere:
• Beeldbankwo2.nl, foto's, affiches, kamptekeningen
• Oorlogskranten
• Indisch erfgoed,
• Kampen in Nederland
• oorloginblik.nl,
• getuigenverhalen