Moord en doodslag in Geertruidenberg 1573

Het Archief is weer een gravure van Geertruidenberg rijker. Drie jaar geleden ontvingen we twee prenten, een uit het jaar 1593 en de andere uit 1747 (link).  Ook deze nieuwe aanwinst komt uit het atelier van van F. Hogenberg (1538-1590). We kregen de prent van het Gemeentearchief Waalwijk.

Het is een historieprent van de verovering van Geertruidenberg in augustus 1573 op de Spanjaarden. De prent is spannend en met precisie getekend. Onder leiding van Pieter van Clootwijk met hulp van luitenant-generaal Morgan Poyet bestormen de manschappen de stadsmuren met ladders. Voor de Spanjaarden zit er niets anders op dan : Die Spanze zu der Flucht gezwunge(n). Der Hasen gleid seie namen in.

Van vluchten voor de soldaten was niet echt sprake. Uit een ooggetuigeverslag weten we dat : "For they were discharged all before his coming by the passport of Harlem’ . Met het paspoort van Haarlem wordt bedoeld dat alle 2.000 mannen van het Waalse garnizoen om het leven werden gebracht.


Het verhaal gaat dat de Prins van Oranje, die toen in Dordrecht verbleef, dezelfde middag om drie uur de stad kwam bezoeken.  De moordpartij was toen al achter de rug.



De prent is zeer fraai, maar helaas van weinig topografische waarde. Zo is het Kartuizerklooster precies aan de verkeerde kant van De Donge afgebeeld. De Spaanse commandant zou wel over de wal zijn ontsnapt en, hoewel in de rug gewond, over het water naar de Kartuizerklooster zijn gezwommen. De monniken werden gewaarschuwd, het mocht niet echt baten, het klooster werd geplunderd en vernield. Ende die Cathuysers sijn met groter haest wech gelopen ende hebbender al gelaten. Hetwelck die Goesen al hebben genomen, groot goet van allen dingen ende bovenal veel schoender vetten ossen en hebben tcloester seer iammerlijcke vernielt.

Leven en dood, moord en doodslag, liefde, het hoort allemaal tot onze geschiedenis. Maar als u weer eens op de Markt in Geertruidenberg flaneert, weet u na het lezen van deze blog wel wat er toen op die plaats is gebeurd.

Gebruikte bronnen:

• Arjan van Loon, Martin Robben en Bas Zijlmans, Beeldig Geertruidenberg, een stad in de kaart gekeken (1999) nr. 16;
• T.S. Jansma, Een Engels kroniekje over de eerste jaren van de Opstand (1572-1574), in: Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden. (93) 1978.

P.S.
In januari 2014 bereikte ons het droevige bericht dat Martin Robben (1933-2014) is overleden. link

Geertruidenberg op de kaart

Van een particuliere eigenaar in België wist de gemeente Geertruidenberg twee gravures te kopen. Het Regionaal Archief Tilburg beheerde tot die tijd beide prenten niet. Geertruidenberg is een van de oudste steden van Holland en kent een rijke geschiedenis, die onder andere tot uitdrukking komt in het bewaarde kaartenmateriaal.

Bovenstaande gravure geeft Geertruidenberg weer in 1747 en is waarschijnlijk vervaardigd door Hendrik Spilman. De kaart was al wel bekend, in Beeldig Geertruidenberg, een stad in de kaart gekeken, een uitgave uit 1999, is de afbeelding opgenomen onder nummer 48. Op de gravure staan kleine nummertjes, die de gebouwen aanduiden. Door de afbeelding te vergroten kunt u misschien zien dat nummer 14 de Galge is en nummer 12 de Molen. Gebouwen, die zo typisch zijn voor een garnizoensstad zoals de kruithuizen en de landsmagazijnen munitie en kanonnnen. Aan het hoofd tussen de nrs. 19 en 18 liggen de zeilschepen in de haven.



Deze gravure toont de belegering van Geertruidenberg in maart 1593. Aan de onderkant staat een twaalfregelig vers. De Hollandse stad, belangrijk vanwege de strategische ligging was in Spaanse handen. Prins Maurits had de leiding over de militaire operatie. Voor de poorten staan de Staatse legers opgesteld, oorlogsschepen houden de wacht. Geertruidenberg kon niet over het water noch over het land bevoorraad worden. In juni van dat jaar gaf de stad zich over.
Rondom de stad zien we views op Dordrecht, Breda, Oosterhout, Drimmelen, Made, Teteringen, Waspik en Teteringen. De gravure komt uit het atelier van F. Hogenberg (1538-1590).

Beide gravures vormen een prachtige aanwinst. Reeds eerder verworven gravures kunt u bekijken via de Beeldonline op de website.