Muzikaal erfgoed in Tilburg

Regionaal Archief Tilburg beheert een aantal bedrijfsarchieven. Vaak gaat het om bedrijven die in de geschiedenis van Tilburg een belangrijke rol hebben gespeeld. Eén daarvan is de muziekinstrumentenfabriek Kessels (inv.nr. 128, 523 en 524). In 1886 vestigde Mathieu Kessels zich in Tilburg met een werkplaats waar koperen blaasinstrumenten gerepareerd werden. Zijn bedrijf kende een enorme groei. In de hoogtijdagen van het bedrijf werden allerlei blaas-, slag- en strijkinstrumenten en piano´s gemaakt en over de hele wereld geëxporteerd. Er werkten 360 mensen in de fabriek. Na de textielindustrie was dit de tweede industrie in Tilburg.
Omstreeks 1950 liep de vraag naar muziekinstrumenten terug en de firma moest de deuren sluiten.

Het erfgoed van Kessels leeft voort in Muzima, het Muziekinstrumentenmuseum. Drijvende kracht achter het museum is Eveline Passier, dochter van één van de medewerkers van de firma Kessels. Op 22 augustus 2009 gaf zij rondleidingen door Muzima.

Het museum heeft een flinke collectie muziekinstrumenten. In de werkplaats wordt gewerkt aan de restauratie van instrumenten. Geprobeerd wordt om een heel orkest te voorzien van Kessels instrumenten en zo concerten te gaan geven. Een museum in bedrijf dus! Maar wat opvalt is dat de behuizing niet optimaal is. Muzima zit in een pand aan de Lovense Kanaaldijk, totdat een geschikte museumruimte gevonden is.

Bedrijven die muziekinstrumenten maken zijn er vrijwel niet meer in Nederland. Zelfs het restaureren van muziekinstrumenten is een uitstervend vak. Het is een wens van Muzima om dit nieuw leven in te blazen.

De uitleg van Eveline geeft aan dat het maken van muziekinstrumenten zwaar werk is. Ze kent het van haar vader. Hij at 23 boterhammer per dag, had gespierde armen als boomstammen. Keren deze tijden weer terug in Tilburg?

Tivoli bekoort velen

Dinsdagavond, 18 augustus 2009, staan iets van 60 Tilburgers bij 013 te wachten op een rondleiding door de wijk Tivoli door de Stadsgidserij. Regionaal Archief Tilburg ligt in deze wijk. In feite worden in deze wandeling de 'buren' van het archief besproken! Tijdens de wandeling wordt het hedendaagse Tivoli vergeleken met oude foto´s, deels afkomstig uit de collectie van Regionaal Archief Tilburg.

Stadsgids Ad Cools begint bij het gebouw van het archief aan de Kazernehof. Op een illustratie is te zien dat deze kazerne, gebouwd door Koning Willem II, vroeger veel groter is geweest.

Veel panden in Tivoli zijn gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School of Jugendstil. Veel glas-in-lood, metselwerk in patronen en glazuurtegels. Van de architekten Van de Valk en Donders zijn veel huizen te vinden.

In de Dunantstraat worden de wandelaars van de straat gejaagd door een pizzakoerier, even verder zijn de sporen te zien die de rupswielen van een Duitse tank hebben achtergelaten tijdens de oorlog. Hilariteit in de groep als als over even verderop gelegen spoor wordt gesproken. Weet u ook nog dat het filmdoek trilde in bioscoop Metropool als er weer een stoomtrein langs kwam?

In de Gerard Swietenstraat komt Helga Deen ter sprake. Een goede vriend van haar woonde daar, Kees van de Berg, maar tijdens de oorlog was ze daar niet welkom meer. De familie Deen werd uit hun huis gezet en zij trokken in bij opa en oma aan de Heuvelstraat. Na hun deportatie stuurde Helga nog elke dag een brief naar Kees.

Het Elisabeth Ziekenhuis is een belangrijk punt in de wijk Tivoli. Slechts een deel van het originele gebouw uit 1929 staat er nog, in gebruik door kunstenaars, studenten, een theater en de Turkse gemeenschap. De naam kreeg het ziekenhuis van de heilige Elisabeth van Hongarije. Op vierjarige leeftijd werd zij uitgehuwelijkt en op haar twaalfde was ze getrouwd. Haar man trok ten strijde in Italië en stierf aan de pest. Elisabeth ontwikkelde zich tot een beschermvrouw van de armen. Zij ging op pad om ze eten te brengen, tot groot ongenoegen van haar zwager. Toen ze door hem werd betrapt met een mand brood, veranderde dat plots in rozen. Een wonder! Ze besloot in het klooster te gaan en na haar dood werd ze heilig verklaard.

Ook het bezoeken waard is de begraafplaats aan de Sint Josephstraat. Overdag is het gewoon open. De textielfabrikanten liggen hier begraven in praalgraven, maar ook Jan Pijnenburg ligt hier, de bekendste wielrenner van Tilburg.

Op nummer 114 van de Sint Josephstraat woonde vroeger dokter Keizer. Een golf van herkenning en waardering gaat door de groep wandelaars. Alleen de nieuwelingen in Tilburg kennen zijn naam niet. Deze kinderarts geneesde rhesuspatiënten door bloedtransfusie. Redelijk baanbrekend in zijn tijd. Zijn huis is ontworpen door architect Donders en prachtig met glas-in-lood en ijzersmeedwerk. Een mooie afsluiter van deze inspirerende wandeling. Na een laatste blik op Regionaal Archief Tilburg by night, terwijl de vleermuizen een laatste tocht door de lucht maken, lopen de wandelaars terug naar de Korte Heuvel voor een biertje, tegenover de plek waar de oudste kroeg van Tilburg was.

Stadsgidserij Tilburg wandelt op dinsdag 25 augustus door het centrum van Tilburg. In september staat er weer een nieuwe reeks wandelingen gepland.

Tilburg ende Goirle laten 't zien

Gisteren vond de eerste dag plaats van de Brabantse Heemdagen. Elk jaar opnieuw, en dit al sinds 1949, brengt dit 2daagse evenement vele heemkundigen uit alle delen van Brabant bij elkaar. Dit jaar worden de Heemdagen georganiseerd door de Tilburgse en de Goirlese heemkundekring, met als thema: Tilburg ende Goirle laten ’t zien.

In de voormiddag was er voor de gehele groep een ontvangst op het Tilburgse stadshuis met aansluitend een stadswandeling door het jarige Tilburg. Daarna ging het richting Audax Textielmuseum voor de lunch en bezoek aan het museum. Na de koffiepauze was het dan de buurt aan het Archief om zich te presenteren. Vele heemkundigen kennen natuurlijk al het Archief en zijn er vaak vaste klant. Maar voor anderen was het ook een eerste kennismaking.

Het Archief streeft ernaar om samenwerking te zoeken met zoveel mogelijk partners uit de regio. Dit kunnen individuele vrijwilligers zijn. Hier zijn de genealogische database, het project 1809 een mooi voorbeeld van. Maar wij zoeken daarnaast ook allianties met verenigingen, heemkundekringen... Denk hierbij aan het toegankelijk maken van verschillende fotocollecties met behulp van de kennis die aanwezig is bij heemkundekringen. Het Archief hoopt natuurlijk dat hier in het toekomst nog vele projecten aan toegevoegd kunnen worden.

Daarnaast wil het archief via verschillende communicatiemiddelen en uitingen de collecties toegankelijk en beschikbaar stellen voor het grote publiek. Enkele voorbeelden hiervan dit weblog, de website, het youtubekanaal en via de foto en filmbank Noord-Brabant.

Wij hopen natuurlijk dat onze presentatie tijdens de Heemdagen voor inspiratie heeft gezorgd. Misschien dat het heemkundekringen op ideeën heeft gebracht, die we in de toekomst samen kunnen uitvoeren.

Oude Tilburgse foto's van oud-Tilburger

Onlangs deed de in Tilburg geboren Ivo de Wijs een bijzondere schenking aan het Regionaal Archief Tilburg. De schenking bestond uit een aantal indrukwekkende stereofoto's van de stad Tilburg omstreeks 1900. De techniek van het maken van stereokaarten was er op gebaseerd om meer diepte te creëren. Ivo de Wijs schonk het Archief 11 van deze kaarten. De fotograaf is onbekend, 9 van deze foto's zouden mogelijk het werk van de Tilburgse amateur-fotograaf Rudolf Diepen (1875-1920) kunnen zijn geweest. Deze 9 kaarten behandelen verschillende Tilburgse onderwerpen zoals de kloostertuin van het Missiehuis aan de Bredaseweg, een weefgetouw in een nog onbekende textielfabriek, de achterkant van de Heikese kerk en spelende kinderen op straat. De 2 resterende foto's wijken sterk af van de eerder genoemde, ze lijken in de handel te zijn gekocht. De totale aanwinst zal binnenkort te zien in Beeldonline.
Wie de oud-Tilburger Ivo de Wijs wil zien optreden, kan op op 19 en 20 september aanstaande terecht in de Schouwburg bij We Lusse Ze Gruun !, dit ter gelegenheid van het 200 jarig bestaan van de stad.

Veel passie voor Varend Erfgoed

Op 15 juli 2009 verzamelden zich bij Regionaal Archief Tilburg zo´n 25 mensen voor een wandeling naar de Piushaven gevolgd door een informatieavond over Varend Erfgoed. De Reinwardt Academie uit Amsterdam en Erfgoed Brabant organiseerden de avond.

Mensen maken erfgoed
Staand op een boei, met het water op de achtergrond, onder de oudste boom van de Piushaven vertelt John la Haye vol passie over zijn leven op het water. Dat is er niet zomaar! De Stichting Tilburg te Water moet alle zeilen bijzetten om het varend erfgoed van Tilburg te bewaren. John woont in een historisch schip in de Piushaven en zet zich vol enthousiasme in voor het behoud van de haven. Leontien Meyer van Mensch, docent aan de Reinwardt Academie, zei later die avond: ‘Mensen maken erfgoed’. John is daar het levende bewijs van. Hij leeft met de schepen, het water en de verhalen eromheen.

Haal de verhalen boven water
Martine van Lier, deskundige op het gebied van varend erfgoed, benadrukte de waarden van het varend erfgoed. Het heeft een sterke cultuurhistorische waarde (het heeft een eigenheid), een ruimtelijke waarde (het is gewoonweg heel mooi, zo´n stadshaven met historische schepen) en een economische waarde (er kan gewerkt en gewoond worden, horeca en recreatie en zelfs een kapper kunnen op drijven op het water). Pakt een stad varend erfgoed goed aan, dan stijgt de stadswaarde. Schippers hebben een belangrijke rol in het levend houden van de verhalen, het vertellen over het leven op een schip.

Een platform via social media
Hoe kan Varend Erfgoed in een stad zich nou sterk laten horen? Ben Kokkeler ziet daarin kansen voor nieuwe media. Door het inzetten van social media kan een digitaal platform gecreërd worden, waarbij er een binding kan ontstaan tussen publiek en collectie. Een studente van de Reinwardt Academie merkt terecht op dat aan passie voor het erfgoed geen gebrek is, maar dat er een hiaat is in de kennis over social media. En die media zijn tegenwoordig echt heel belangrijk. Zij raadt aan iemand aan te trekken om via social media een platform voor varend erfgoed te creëren en zo publiciteit te genereren.

Een discussie brandt los over de nalatigheid vanuit de gemeente, het verzamelen van ervaringsverhalen en het extra werk van het bijhouden van social media. Voorbeelden worden genoemd van de haven in Zutphen, Het Geheugen van Tilburg en een project Varend Erfgoed van het Erfgoedhuis Zuid Holland.

Bij de deelnemers aan deze avond is varend erfgoed in elk geval op de kaart gezet. Voor wie meer wil: op 1 en 2 augustus wordt in Tilburg het Tilburgs Havenfeest gehouden. Twee dagen vol met water, historische schepen, muziek, theater. Dompel je onder in een havensfeer en kom ook kijken naar het Varend Erfgoed!

DNA en genealogie

Afgelopen zaterdag hield Toon van Gestel een interessante lezing over de betekenis van DNA voor de beoefening van genealogie. Die hobby lokt behoorlijk wat Nederlanders naar de studiezalen en websites van archiefdiensten. Twintig bezoekers luisterden aandachtig naar zijn voordracht.

De ontwikkeling van het genetisch onderzoek heeft enorme vooruitgang geboekt in de laatste decennia. Het is dan ook vaker gebruikt om afstamming vast te stellen, met name bij koninklijke families die uitgestorven zijn, maar waar sommige mensen claimen vanaf te stammen.

Hij liet ook zien hoe grootschalig onderzoek bewijs levert voor de theorie dat de mens oorspronkelijk afkomstig is uit Afrika en zich van daaruit over de aardbol heeft verspreid. De identificatie van diverse Haplogroepen is daarvan het gevolg en op basis van die kennis kunnen wij nu ons DNA laten onderzoeken en laten vaststellen tot welke Haplogroep we behoren. Dat geldt overigens alleen voor mannen.
De mitochondriale Eva kwam vanzelf ook ter sprake. Het is buitengewoon interessant om van deze nieuwe ontwikkelingen en technische mogelijkheden weer eens bijgepraat te worden.

U zult begrijpen dat hier nog veel meer over te vertellen valt, meer dan ik kan doen. Het is niet altijd even makkelijk te volgen voor iemand biologie na 3 HAVO heeft laten vallen.

Opmerkelijkste quote: ieder mens begint als vrouw in de baarmoeder totdat er op een gegeven moment een knop wordt ingedrukt waardoor het embryo zich ontwikkelt tot man.

Meldt u aan voor de cursus Fotografie

In september 2009 start een cursus fotografie. U gaat aan de slag met het kijken en vergelijken van oude en nieuwe foto’s.
Wat vertellen historische foto’s ons over het verleden? Welke hedendaagse (digitale) foto’s zijn waardevol om te bewaren, welke invloed heeft de moderne digitale fotografie op de toekomst van het archief? Ook gaat u zelf foto´s maken die door een professionele fotograaf besproken worden.
Niet alleen de cultuurhistorische waarde van een foto wordt in deze cursus belicht. Tevens krijgt u demonstratie en uitleg over de materiële verzorging en (digitale) archivering van uw foto’s en als slot laten we zien wat de invloed van bewerkingsprogramma’s is op uw foto’s.

Dagdeel: donderdagavond
Aantal bijeenkomsten: 7
Data: 10 september, 17 september, 24 september, 1 oktober, 8 oktober, 15 oktober en 22 oktober
Tijd: 19.00 tot 21.30 uur
Docenten: Jan Stads, Drs. Astrid de Beer en Jef van Gils
Kosten: € 145,50