Oudste Tilburgse molenkaart uit 1670 ontdekt !

 

Bron: Stadsarchief s-Hertogenbosch, ORA, Civiele Procesdossiers 1670 [onbekende roldatum/ zonder code / geen opschrift]:

 

Het is van alledag dat mensen een meningsverschil hebben over rechten en plichten. In 1670 hebben Franciscus Dominicus van den Velde en Jan Adriaens van Spaendonck een geschil over de betaling van geld. Het geschil wordt in hoger beroep behandeld bij de schepenbank van ’s-Hertogenbosch, na eerdere behandeling door de schepenbank in Tilburg. Dit archief wordt bewaard bij het stadsarchief aldaar.  Wat uniek is aan de zaak dat er een plattegrond in de procesdossiers bewaard is gebleven, die laat zien hoe de Veldhovense windmolen en rosmolen aan het Molenpad in Tilburg waren gesitueerd. Valentijn Pacquay ontdekte de kaart tijdens de inventarisatie van het omvangrijke Bossche schepenbankarchief.

De Veldhovense molen wordt in 1338 al gemeld in oude bronnen. Het was een leengoed van de familie Back. In 1927 is de molen gesloopt.  De Veldhovense molen bestond uit een standaard molen, een rosmolen en een molenhuis. De naam Rosmolenplein herinnert nu  nog steeds aan deze gebouwen.

Franciscus Van den Velde eist van Van Spaendonck geld voor het gebruik van de grond. De kaart is gebruikt voor de verdediging van Van Spaendock tegen deze eis.

Het Stadsarchief ’s-Hertogenbosch was ons zeer behulpzaam en heeft de kaart laten reproduceren.

Voor wie verder wil lezen over molens in Tilburg blijft het molenboek van Ad Vorselaars en Jan Scheirs een aanrader.

 

Nieuwe foto's uit 1943 van het Brabants Studentengilde

Wat in Brabant welig is blijven bloeien in schrale en rijke tijden, is de devotie tot Maria, de Hertogin van het oude land.

Het waren schrale tijden in 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog, ook voor studenten. Het studentenleven werd in maart 1943 extra bemoeilijkt doordat iedere student een loyaliteitsverklaring moest ondertekenen. In die verklaring moesten zij beloven dat ze zich zouden 'onthouden van iedere tegen het Duitse Rijk [...] gerichte handeling'. De verklaring werd door de Duitse bezetter op 13 maart 1943 ingevoerd, de studenten hadden tot 10 april de tijd om de verklaring te ondertekenen. Wie niet tekende, mocht geen college meer lopen en liepen de kans ingezet te worden voor de arbeitseinsatz. In Tilburg tekende slechts 2,2 % van alle studenten. Dit leidde ertoe dat de Economische Hogeschool in Tilburg, de voorloper van de huidige universiteit, haar deuren sloot wegens het gebrek aan studenten. Verschillende studenten besloten onder te duiken.

Op het landgoed Moerle aan de Gilzerbaan in Tilburg stond een huisje, waar vier studenten leefden en sliepen. Het was gelegen midden in de bossen en slechts bereikbaar via onverharde zandwegen. Verschillende onderduikers wisten de weg naar Moerle te vinden. De studenten en onderduikers verveelden zich niet. Overdag werd er meegewerkt bij de boeren in de omtrek, wat het voordeel met zich meebracht dat er gegeten kon worden ! Het toevluchtsoord werd snel bekend onder de naam Duikbasis Moerle.

De meeste studenten waren lid van het Brabants Studenten Gilde. Ieder jaar organiseerde het studentengilde een studiekamp in een plaats in Noord-Brabant. Tijdens zo'n zomerkamp werd een Mariakapel gebouwd. Tussen 1933 en 1959 bouwde het gilde 23 kapelletjes (link). In het oorlogsjaar 1943 kwam het Brabants Studenten Gilde in traditiegetrouw weer bijeen, dit keer op het buitengoed Moerle. Voor het ontwerp van de Mariakapel tekende de later bekende Goirlese architect Jos Bedaux. De kapel kreeg de passende de kapel van Maria van de Goede Duik. Het materiaal bestond dit keer uit rondhout en een zadeldakje van pannen. Het gipsen beeld is gemaakt door Frans Siemer. De bouw van de kapel werd afgesloten met een Landdag. Uit handen van Hein van Nunen, kleinzoon van de apotheker op de Heuvel, ontving het Regionaal Archief Tilburg unieke foto’s van die landdag uit 1943 midden in de Tilburgse bossen. De familie Van Nunen was in het bezit van het landgoed.

De kapel bestaat niet meer, maar de foto's en documenten kunnen nu het verhaal voort vertellen.

Wilt u meer lezen over de foto's, lees dan het nieuwe nummer van het tijdschrift  inBrabant link van december 2012 waarin nog meer achtergrondinformatie wordt gegeven.

1000ste volger op Twitter!

Wat leuk: al 1000 mensen (of eigenlijk ondertussen alweer iets meer) volgens onze tweets via Twitter. Uiteraard laten we niet na om de 1000ste in het zonnetje te zetten. Zij krijgt een leuk cadeautje van ons toegestuurd.
En wie is die persoon? Nou, niet zomaar iemand. Ze is een heuse talkshowpresentatrice: Dorine Goudsmit. Ze stelt in het tvprogramma De Gouden Eeuw vragen aan historische personen als Jan Pieterszoon Coen en Frederik Hendrik van Oranje. Het is een programma over geschiedenis, maar dan in een nieuw, hip jasje. Zeer de moeite waard!



Bekijk de 13 afleveringen op Nederland 2, iedere dinsdag om 20.25 uur. Vanavond, 11 december, begint de serie.

Bladeren door weversboeken: scans BeKa online

Misschien weten de lezers van het weblog het al, misschien ook niet, maar Regionaal Archief Tilburg is gehuisvest in de kazerne waar in de 19de eeuw de paarden van de huzaren gestald stonden. In diezelfde 19de eeuw is dat garnizoen vertrokken en zijn de gebouwen in 1859 in gebruik genomen door de wollenstoffenfabriek van BeKa. Die letters staan voor de familie Van den Bergh & Krabbendam die eigenaar waren van deze fabriek. Het archief van BeKa is terecht gekomen in de fabriek van AaBe (opgericht een ander lid van de familie Van den Bergh) waar het in 2007 en 2009 is teruggevonden en overgebracht naar het depot van Regionaal Archief Tilburg.

De toestand van dat archief was deplorabel en er is dan ook meteen gebruik gemaakt van de subsidieregeling Metamorfoze (Nationaal Programma voor het Behoud van het Papieren Erfgoed), om de materiële staat te verbeteren (restaureren, schoonmaken, verpakken) en enkele series te scannen. Dat project is in 2012 tot een goed einde gebracht. Het archief staat goed opgeborgen en in prima staat in het depot van Regionaal Archief Tilburg.

Nu zijn de gescande registers van het BeKa-archief inmiddels beschikbaar via de website. Het gaat o.a. om de series weversboeken, loonboeken, wolboeken en spinboeken. Er is nog geen index op persoonsnamen beschikbaar. Daar willen we in 2013 aan gaan werken. Maar je kunt als onderzoeker wel bladeren door de verschillende registers op zoek naar bekenden.

De registers zijn te vinden via de website als je met de muis op zoeken in databases staat en dan klikt op archieven & inventarissen. Type in het zoekveld BeKa en een van de resultaten is het archief van deze fabriek. Je ziet een oogje staan achter het Word-icoontje. Als je daar op klikt dan openen zich de eerste registers. Onderaan de pagina kun je dan steeds naar de volgende serie registers doorbladeren. Of klik gewoon hier!

Om goed te bewaren: Brieven aan de Toekomst

Op donderdag 6 december ontving gemeentearchivaris Yvonne Welings in Regionaal Archief Tilburg een enorme stapel brieven van Oisterwijkse kinderen.

Het gaat om de ‘Brieven aan de Toekomst’ die de kinderen eerder in 2012 schreven. Een kopie van deze brieven wordt bewaard onder het monument dat op 12 december in het stadshart van Oisterwijk onthuld wordt.

De Brieven aan de Toekomst vormen een onderdeel van het jubileumjaar Oisterwijk 800, dat in februari 2013 eindigt. Regionaal Archief Tilburg heeft diverse keren aandacht geschonken aan dit feestjaar. Nu gaat het de brieven van de kinderen bewaren voor de toekomst.



Van alle brieven zijn kopieën gemaakt. Deze kopieën worden bewaard in een hermetisch afgesloten bus in het kunstwerk-monument.
Over vijftig jaar worden de brieven weer tevoorschijn gehaald en kunnen de kinderen zelf beoordelen wat er van hun toekomstverwachtingen uit is gekomen. De kinderen van nu hebben tegen die tijd zelf misschien al wel kinderen. Zullen ze zich dan nog herinneren wat ze zelf voor toekomstbeeld hebben geschetst in hun Brief aan de Toekomst?



Dank aan Paul Spapens voor de laatste twee foto's.

Kapoentjes Kijk op Tilburg

De intocht van Sinterklaas is een jaarlijks terugkerend festijn waar ik nooit eerder bij ben geweest. Een kinderfeest in november, buiten, koud, nat, winderig. Het trok me nooit zo. Is dat erg? Zondag 18 november was het weer zover:  koud, regen, wind en Sint met al zijn pietermannen die Tilburg kwamen binnenvaren. Dit keer was ik er bij, samen met enkele "uitverkorenen".

Fotografen die eerder foto's van de kermis of van andere evenementen maakten en deze afstonden aan het archief werden uitgenodigd mee te doen aan een workshop "documentaire" fotografie. De workshop was bij Gerdien Wolthaus Paauw in goede handen. Aan de hand van foto's van enkele belangrijke fotografen werden we bijgepraat over begrippen als: standpunt, perspectief, compositie, straatfotografie. Ook bespraken we welke foto's (die via facebook getagged waren) geschikt zouden zijn om op te nemen in de fotocollectie van het (digitaal) archief.

Om de praktijk te oefenen spraken we af een mooie gezamenlijke reportage te maken van de intocht van de Sint. En daar stond ik dan: op de draaibrug bij de Piushaven te koukleumen. En ik moet zeggen het was een feest! al die gespannen kindergezichtjes, al die ouders en grootouders die de regen trotseerden.

Vorige week zijn we weer bij elkaar gekomen en het resultaat was geweldig. 90 foto's werden kritisch bekeken op bruikbaarheid voor de collectie. Belangrijk voor opname in de collectie is natuurlijk dat de foto's een goed beeld geven van het evenement maar ook: "Tilburg" moet enigszins herkenbaar zijn; de sfeer moet bij het evenement horen; we nemen geen (kinder) portretten op zonder context en uitdrukkelijke toestemming.
Het was een hele klus, maar erg leerzaam om samen al pratend een kleine selectie samen te stellen die opgenomen zal worden in de collectie. "De intocht van Sinterklaas 2012".  Met dank aan Annie, Diny, Gerdien, Hans, Hans, Jojan en Justin voor hun inzet.

De volgende grote publieksevenementen verwachten we pas weer in het voorjaar. In die tussentijd kunt u foto's van evenementen (ook uit het verleden) natuurlijk nog best taggen aan onze Facebookpagina, Twitter of Flickr. Hoe dat werkt? Ga daarvoor naar KIJKOPTILBURG.

Over jonge en oude bruidegoms en bruiden (1)

Voor zover uit de huwelijksinschrijvingen blijkt, varieerden de leeftijden van bruidegoms vóór 1811 van 17 tot 77 jaar en van bruiden van 16 tot 64 jaar.

Anneke Schaapsmeerders was pas 16 jaar, toen zij op 1 december1675 te Tilburg trouwde en was daarmee de jongste bruid (DTB 15 Tilburg scan 13):

De oudste bruid was Elisabeth van Gorkum, zij was 64 jaar toen zij op 11 juni 1786 trouwde te Tilburg met de 40-jarige Jan Cornelis van de Ven (DTB 20 Tilburg scan 215):

Jan Dirkse Rijkers was 17 jaar toen hij op 11 augustus 1806 te Tilburg trouwde en was daarmee de jongste bruidegom (DTB 52 Tilburg scan 96):

Anthoon Leijthen was met zijn 77 jaar de oudste bruidegom, toen hij op 11 oktober 1761 trouwde te Tilburg (DTB 19 Tilburg scan 32):

Een groot verschil in leeftijden van bruidegom en bruid was er, toen de 72-jarige Nicolaas van Beurden op 19 oktober 1783 te Tilburg trouwde met de 28-jarige Goverdina Vos (DTB 20 Tilburg scan 175):

De oudste jongedochter was Lamberdien Huijbers, toen zij oud zijnde 50 jaar te Tilburg trouwde op 30 augustus 1750 (DTB 18 Tilburg scan 81):

(wordt vervolgd)