Werk mee aan de Wiki van Tilburg

Op zaterdag 10 maart 2012 organiseren Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg een Wiki-werkdag. Geïnteresseerd in geschiedenis en Tilburg? U wordt van harte uitgenodigd mee te werken aan de Wiki van Tilburg.

De term ‘Wikipedia’ behoeft tegenwoordig nauwelijks uitleg. Het is een digitale encyclopedie die via internet beschikbaar is. Talloze mensen kunnen daaraan bijdragen, aangezien het een vorm is van (digitaal) kennis delen. Maar wist u dat ook Tilburg over een Wiki beschikt? Deze is vanaf 2011 online en wordt - zoals het een Wiki betaamt- steeds bijgewerkt. Er zijn diverse categorieën aangemaakt zoals Lexicon, Personen, Straten, Oorlogsslachtoffers, Scholen en Bredaseweg. Neemt u alvast eens een kijkje in deze bron vol wetenswaardigheden over de stad: regionaalarchieftilburg.nl/wiki.

In een Wiki kan iedereen nieuwe informatie toevoegen, gegevens aanvullen, foto´s uploaden en meehelpen om interne en externe links aan te maken. Meewerken aan een wiki is boeiend en kan gewoon vanuit huis. Maar wellicht is het nog interessanter om dat met een groep mensen te doen. Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg organiseren daarvoor een ‘Wiki-werkdag’. Het wordt een dag waarop iedereen die mee wil doen als vrijwilliger de handen uit de mouwen steekt om aan de Wiki te werken. Kennis delen en informatie uitwisselen is het doel van deze dag.

De ‘Wiki-werkdag’ is op zaterdag 10 maart 2012 van 11.00 tot 16.00 uur bij Regionaal Archief Tilburg. Het werk bestaat voornamelijk uit het aanbrengen van verwijzingen en links of het uploaden van foto’s uit de collectie van Regionaal Archief Tilburg. Er worden geen nieuwe lemma’s (informatiepagina´s) gecreëerd. Ervaring is niet verplicht: de dag begint met instructie en er worden afspraken gemaakt over lemma’s en notatiewijze. Ervaring met de computer en affiniteit met Wikipedia is echter wel gewenst.

Er zijn geen kosten verbonden aan deze dag, wél wordt de deelnemers gevraagd een laptop mee te brengen. Ook voor de inwendige mens wordt gezorgd: de dag begint met koffie en lekkers, rond de middag is er een lunch en aan het einde van de middag sluiten we af met een drankje.

Wie mee wil werken aan de Wiki-werkdag, kan zich melden bij boekingenRAT@mommerskwartier.nl.

Voor meer informatie: Petra Robben, petra.robben@mommerskwartier.nl of 013 54 94 565.

Schrikkelhuwelijken

Als we het Brabants Dagblad van 28 februari 2012 moeten geloven, is 29 februari als huwelijksdatum erg populair. De vraag is dan of dat iets is van de laatste tijd of dat 29 februari in de 19e en het begin van de 20e eeuw ook een populaire trouwdag was. En dat blijkt niet zo te zijn. In de jaren 1812-1932 zijn er binnen het werkgebied van Regionaal Archief Tilburg, voor zover valt na te gaan, slechts 18 huwelijken op 29 februari gesloten.

Hierbij een overzicht:

1824 Diessen
1824 Hilvarenbeek (3 huwelijken!)
1824 Moergestel
1836 Terheijden
1840 Gilze en Rijen
1840 Goirle
1840 Moergestel
1840 Tilburg
1844 Loon op Zand
1852 Chaam
1856 Hooge en Lage Zwaluwe
1872 ´s Gravenmoer
1916 Tilburg (2 huwelijken!)
1916 Udenhout
1928 Tilburg


In 1876 werd er geen enkel huwelijk op 29 februari gesloten. Eén dag in dat jaar was wel heel erg populair als trouwdag in Tilburg: 27 april 1876. Op die dag werden niet minder dan 33 echtparen in de echt verbonden (zie huwelijksakten 24 t/m 56), zou dat een record zijn?

Joodse kinderoorlogsslachtoffers.

Twee weken geleden bezocht ik het Stadsarchief Amsterdam . In de hal was het een drukte van belang van bezoekers, die voor de tentoonstelling In Memoriam De gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen 1942 – 1945 waren gekomen. De tentoonstelling is sober en tegelijkertijd indrukwekkend van opzet. In passe-partouts op gelijke maat zijn op een zeventig meter lange tafel de teruggevonden foto’s van 2.900 kinderen te zien. Ze zijn gerangschikt per transport van kamp Westerbork naar de vernietigingskampen. Alle namen van de 18.000 gedeporteerde en vermoorde kinderen staan op de wanden geschreven. Dat de tentoonstelling in Amsterdam plaatsvindt is logisch, de meeste kinderen kwamen daar vandaan.

De basis voor de tentoonstelling vormt het speurwerk van Guus Luijters, die van ieder kind de naam de naam, de geboortedatum en -plaats, het adres, alsmede de sterfdatum en –plaats heeft weten te achterhalen. Daarnaast heeft hij van 3.300 kinderen een afbeelding ontdekt. De werkwijze is me niet geheel onbekend omdat mijn bevlogen collega Gerrit Kobes al sinds 1990 vele oorlogsslachtoffers uit Goirle en Tilburg een gezicht gegeven. De resultaten worden getoond op de website. Daarnaast verscheen in 2002 een publicatie Het leven gebroken. De geschiedenissen van de Tilburgers die als gevolg van de strijd tegen Duitsland en de bezetting van Nederland om het leven kwamen, die hij samen met Ad de Beer samenstelde over oorlogsslachtoffers. De toelichting die Gerrit Kobes tijdens de presentatie uitsprak in de Tilburgse burgerhal raakte een ieder diep.

Door de zoektocht van Gerrit Kobes heeft het Archief ook veel archieven weten te ontdekken, die wellicht anders verloren zouden zijn gegaan. Ik noem met name de familiearchieven Dasché, Van Norenburg en Deen. Na de ontdekking van het dagboek van Helga Deen werd het Archief in Tilburg wereldnieuws. Dat effect wordt nu ook bij het Stadsarchief gevoeld, veel nieuwe foto's komen binnen (link).
Mede door het meer dan tien jaar samenwerken met Gerrit Kobes raakte ik erg nieuwsgierig of het boek van Luijters nog nieuwe feiten voor Goirle en Tilburg op zouden leveren. Foto’s van het Regionaal Archief Tilburg zijn in het boek opgenomen, dat is op zich al een grote verdienste die op het conto van Kobes geschreven kan worden.
Bartels, Edith Lange Nieuwstraat 162, Tilburg, 30-07-1940, 06-10-1944 Auschwitz
Busnac, Robert C. Van Aelststraat 20, Tilburg, 13-07-1940, 14-05-1943 Sobibor
Crapnik, Fanny, Lange Nieuwstraat 111, Tilburg, 25-11-1930, 07-09-1942 Auschwitz; Crapnik, Leo , 03-08-1936, 07-09-1942 Auschwitz en tweelingbroer Crapnik, Salomon , 03-08-1936, 07-09-1942 Auschwitz
Dasché, Elisabeth , Emmastraat 35, Goirle, 25-08-1933, 05-10-1942 Auschwitz; Dasché, Tobias 01-08-1941, 05-10-1942 Auschwitz; Dasché, Valerie 18-05-1931, 05-10-1942 Auschwitz
Eichenwald, Horst Galjoenstraat 102, Tilburg, 13-07-1932, 11-06-1943 Sobibor
Fransman, Jopie Slotstraat 2, Tilburg, 01-11-1943, 11-02-1944 Auschwitz
Gersons, Hans Sint Josephstraat 112, Tilburg, 10-05-1931, 23-04-1945 Tröblitz
Anna Gompers, 29 augustus 1932, 11 juni 1943 Sobibor en haar zusje
Gompers, Marieke Anna Paulownastraat 6, Tilburg, 08-09-1936, 11-06-1943 Sobibor
Leer, Jacob van O.L. Vrouweplein 12, Tilburg, 20-05-1933, 08-04-1944 Auschwitz
Leeuwen, Alexander van Gasthuisstraat 41 Tilburg, 12-04-1929, 15-03-1945 Midden-Europa
Wijnberg, Clara Heile Schoorstraat 14, Tilburg, 05-12-1934, 06-10-1944 Auschwitz


Kobes beperkt zich tot de inwoners die op dat in Goirle, Tilburg en Udenhout woonachtig waren. Ik ontdekte drie kinderen die geboren waren in Geertruidenberg Jetty, Isa en Selly Fuldauer. Ze waren verhuisd naar Den Haag en zaten op de HBS van het Joods Lyceum in Den Haag. Dat geldt ook voor Betsie Cohen (1927-1943), Betsij Kaatje van Gelder (1930-1942), Robert Louis Gersons (1928-1945), Hartog Knoop (1933-1943) en Donald Emanuel Mendels (1928-1943), die allen in Tilburg – kort- het levenslicht zagen.

Het boek In memoriam mag met recht een monument worden genoemd. Een citaat van een kind uit het boek bleef me bij nadat ik het dichtsloeg: "Ik zou wel, o, ik zou wel in mijn tranen willen wegzwemmen".

P.S. Op zondag 11 november vond de boekpresentatie plaats van In Memorium Addendum, wederom samengesteld door Guus Luijters. In het addendum zijn 500 nieuw ontdekte foto's gepubliceerd. Afgelopen jaar zijn er landelijk heel veel reacties binnengekomen, veel foto's zijn ontdekt. In Tilburg bijvoorbeeld ontdekte Mieke-Nelie van der Heijden via familie in Australië een foto van Hans Gersons. Deze foto is op pagina 87 afgebeeld, transport 87.  

700 jaar familiegeschiedenis in boekvorm gevat

Met grote toewijding werkte oud-Tilburger André van Amelsvoort dertig jaar lang aan zijn familiegeschiedenis. Het lukte hem om 700 jaar terug te gaan in de tijd, tot de oudst bekende voorvader, Jan vander Amervoirt. Honderden meters archiefmateriaal gingen door de handen van Van Amelsvoort, uren van genealogisch speurwerk zijn volbracht. En nu is er het resultaat: twee kloeke banden met de genealogie, verschillende namenregisters en een kwartierstaat met 25 generaties.  De Brabantse Familie Vander Amervoirt  1300 - 2000 door Mr. André van Amelsvoort.

Al eerder, in juli 2011, schreven wij over deze gedreven onderzoeker, die zoveel tijd in het Onderzoekerscentrum van ons archief doorbracht. Ook was hij veel te vinden in het Stadsarchief van Den Bosch. Woensdag 22 februari zagen wij Van Amelsvoort samen met zijn partner, mevrouw Van Dongen, opnieuw in het archief, ditmaal om het boek aan te bieden aan gemeentearchivaris Yvonne Welings. De medewerkers van de afdeling Dienstverlening waren er uiteraard bij aanwezig, zij hebben Van Amelsvoort vaak geholpen, van materiaal voorzien, tips gegeven.

Van Amelsvoort legt uit dat zijn familie oorspronkelijk stamt uit Moergestel bij het riviertje de Amer, dat nu de Reusel heet. Er is dus geen enkele relatie met de stad Amersfoort. Evenmin bestaat er een verwantschap met de Zevenhuizense familie van Amelsvoort die zich rond 1700 in Brabant vestigde. Anderzijds behoren dragers van de namen Van Amelsfo(o)rt, Van Amersfort en Van Amelsvoord vaak weer wel tot zijn familie.

In de tweede helft van de 14e eeuw vertrekt een deel van de familie Vander Amervoirt naar Berkel en Udenhout. Vanaf 1500 zijn er met name nazaten terug te vinden in Tilburg. Rond het einde van de 18e eeuw vertrekt een tak naar Antwerpen, maar komt vrij snel alweer terug naar Brabant. Ze vestigen zich in Oisterwijk en Tilburg.


Lezers vinden in het boek saillante details en spannende verhalen. Van Amelsvoort tilt vast een tip van de sluier op: "Rond 1710 is er in een Tilburgs café een steekpartij, waarbij één van mijn voorouders is betrokken. Laten we hem maar het zwarte schaap van de familie noemen. Hij probeert te vluchten en verliest daarbij zijn pruik, want ja, we zitten dan in de pruikentijd. Hij wordt opgepakt en voor een half jaar opgesloten in het kasteel van Tilburg, totdat blijkt dat de schout heeft gesjoemeld met getuigenverklaringen". Meer weten? Lees verder op pagina 647, waar uitgebreid over deze man en zijn zoon geschreven wordt. In het boek staan meer van dergelijke sappige verhalen.


Het tweedelige werk is rechtstreeks bij de auteur te bestellen via mail en kost € 75 plus eventueel € 11 verzendkosten.

Het werk is geklaard. Wat nu? Van Amelsvoort gaat zeker niet stilzitten, hij is van plan de genealogie van de familie van zijn moeder (Van der Aa) verder uit te pluizen. Zeker is wel dat dat niet zo´n monumentaal werk zal worden als de genealogie van Vander Amervoirt. Wij wensen hem veel succes!

Een miljoen namen

Kortgeleden zijn we een mijlpaal gepasseerd. De miljoenste naam uit het bevolkingsregister is ingevoerd in onze database.

Wat maakt het bevolkingsregister zo'n unieke bron?

De registers van de burgerlijke stand zijn vaak momentopnamen: alleen een wijzigingen op dat moment wordt genoteerd. Een overlijden, huwelijk of geboorte.

Maar bij een inschrijving in het bevolkingsregister krijg je juist een duidelijk beeld wat er in een huis afspeelde: wie er woonde, wie vertrok waar naar toe en hoe de kost verdiend werd.

De meeste bevolkingsregisters zijn niet alfabetisch ingedeeld maar op straatnaam. Dus niet alleen op gezinsniveau maar ook op straatniveau is er een beeld te schetsen.

Dit alles werd genoteerd in grote registerboeken.

In de jaren twintig van de twintigste eeuw werd het gemeentes toegestaan om gegevens los op kaarten te noteren. Vanaf die tijd worden de gegevens genoteerd op zgn. gezinskaarten. Er is dan alleen de registratie van de leden van een gezin. Eventuele kostgangers of andere inwonenden worden genoteerd in een apart register van alleenwonenden en diensboden.

Het grootste deel van de bevolkingsregisters in ons werkgebied lopen door tot de tweede helft van de jaren 30 maar uiterlijk tot 1939. Bij stamboomonderzoek zijn deze registers erg belangrijk om tijd te overbruggen. De registers van de Burgerlijke stand kennen strikte regels van openbaarheid ( overlijden 50, huwelijk 75 en geboorte 100 jaar na dato) Maar in het bevolkingsregister en op de gezinskaarten werden huwelijksdatums en gezinsuitbreiding ook genoteerd.

De registers zijn ook in hun geheel digitaal door te bladeren. Via het menu genealogie heeft u de mogelijkheid -inzien van bronnen-.

In de maand april staan we nog een keer stil bij dit bijzondere moment met alle vrijwilligers tijdens een feestelijke bijeenkomst.

Pipes and Drums in 1944

Van Liesbeth en Ad in't Groen ontving het Archief afgelopen vrijdag een bijzondere foto. De foto is gekocht op een rommelmarkt, zo vertelden de schenkers.

Tilburg en de Schotten zijn historisch met elkaar verbonden. Het waren de Schotten die onder leiding van general major Colin Barber op 27 en 28 oktober 1944 de stad Tilburg hebben bevrijd. Met de komst van de Schotten maakten de inwoners van Tilburg voor het eerst kennis met doedelzakmuziek. Op zaterdag 28 oktober trekken de Pipes and Drums van de 15 Scottish Division vanuit de Spoorlaan richting Marktplein. De foto is van de Combined Pipes and Drums van de verschillende Highland Infantery Brigades, die deel uit maakten van de 15th Scottish Division die voor het paleis Raadhuis en op Oude Markt een uitvoering gaven als dank aan de inwoners van Tilburg. Het waren de pipe bands van de Seaforth Highlanders, Royal Scottish Fuseliers en de Cameronians.

De muziek werd enthousiast ontvangen. Althans door de meesten, een journalist schreef: 'We hopen niet dat dit instrument nu in Tilburg populair zal worden'. Zijn wens kwam niet uit, de muziek werd razend populair, mede dankzij de Scotjes en later de Dutch Pipes and Drums. Anno 2012 zijn de Dutch Pipes and Drums nog steeds actief, die in 1953 werd opgericht. By the way ze zoeken nog een drummer.

Instructie Wiki Tilburg / Bredaseweg

Leden van Heemkundekring Tilborch krijgen instructie voor het aanvullen van de Tilburg Wiki. Ze hebben ervoor gekozen om alle panden van de Bredaseweg te gaan beschrijven. U ziet hier de eerste resultaten bij categorie Bredaseweg (panden)