Zo maar een meisje: Stella Van Dam

Zo maar een meisje Stella van Dam.

Zo maar een meisje, dat in haar lievelingsboek haar naam schreef met potlood: Stella van Dam. Het boek lijkt wel stuk te zijn gelezen. Hoe oud zou ze zijn geweest dat ze het boek 'Regina naar kostschool' zou hebben gelezen, 10, 12 jaar ?
Dit boek werd dit jaar gevonden op de zolder van de familie Spapens, van wie we eerder het familiearchief Van Dam ontvingen.

Een dergelijke vondst herinnert ons weer pijnlijk aan het lot van Joodse Tilburgers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Stella van Dam uit de Tilburgse Dapperstraat overleed in september 1942 in concentratiekamp Auschwitz.

Zo maar een meisje Stella van Dam.



Gerelateerde blog:

Uit het archief Van Dam: "Moed houden, dan doen ik ook !"

Oorlogsdocumentatie Tilburg toegankelijk !!!

Het is 1943 en het echtpaar P. de Beer en A. van Krieken geeft een huwelijkscadeau aan een bruidspaar in Tilburg. Het cadeau bevat een tegoedbon voor 1 pond suiker, jam, peulen, 1 pak biscuits, 2 pakjes soda, allemaal zaken die het bruidspaar in die tijd goed kon gebruiken. Suiker was het eerste product dat al voor de Tweede Wereldoorlog op de bon kwam. Je kon suiker niet zonder bonnen van de overheid kopen. Deze persoonlijke archiefstukken bevinden zich in de documentatiecollectie Tweede Wereldoorlog van het Regionaal Archief Tilburg. Deze collectie is vanaf heden voor onderzoek beschikbaar. 

Gerrit Kobes was lange tijd werkzaam voor het Archief en ging in 2012 met pensioen. Sinds 1990 heeft hij met passie oorlogsslachtoffers in Tilburg -van voor de gemeentelijke herindeling- een gezicht  gegeven. Letterlijk een gezicht met een foto, maar ook met een levensbeschrijving. Dat deed hij in samenwerking met drs. Ad de Beer en op 4 mei 2002 volgde hun publicatie:

Het leven gebroken. De geschiedenissen van de Tilburgers die als gevolg van de strijd tegen Duitsland en de bezetting van Nederland om het leven kwamen.

De gegevens zijn ook digitaal verwerkt en aangevuld op deze wiki over de oorlogsslachtoffers.

In de loop van de twee decennia had Kobes veel verzameld over deze periode en het Archief kreeg hierdoor ook vele bijzondere schenkingen, onlangs nog familiearchieven Mallens en Van Dam. Het feit dat een Archief zich zo betrokken voelt bij deze periode, geeft burgers het vertrouwen dat de persoonlijke archieven zorgvuldig worden beheerd en beschikbaar gesteld. Alle verzamelde informatie heeft Gerrit Kobes na zijn pensioen beschreven in een aparte collectie (565) en deze kan vanaf vandaag ook door anderen worden geraadpleegd.

Om enkele bijzondere documenten te noemen:

De oorlogmemoires van Kees Koster;
Dagboek van de Duitser Frits Becker, die in Heuvelstraat woonde;
Documentatie over de fusillade van de veertien verzetshelden in de Drunense Duinen;
Documentatie over het onderzoek naar (Joodse) oorlogsslachtoffers;
Map verzetsstrijders, onder andere Piet van Bommel alias Blonde Piet.

Een onderzoek naar de oorlogsperiode in Tilburg heeft er een nieuwe onderzoeksbron bijgekregen, met dank aan de samensteller.

Link naar de collectie oorlogsdocumentatie.

Verwijzingen naar eerdere bijdragen:
Erfgoed van de Oorlog (link); 
Joodse kinderslachtoffers (link);
Verhalen over Joodse Tilburgers (link)

Reizen met eieren, theaterstuk over oorlog in Tilburg

Het Koning Willem II College, Regionaal Archief Tilburg en Bibliotheek Tilburg Centrum werken samen om de gedachtenis aan de Jodenvervolging in Tilburg levend te houden bij jongeren. Ter gelegenheid van The Holocaust Memorial Day spelen leerlingen van de muzische afdeling van het Koning Willem ll College het toneelstuk 'Reizen met eieren' op zaterdag 25 januari as.. Ook leerlingen uit groep 8 van enkele basisscholen nemen hieraan deel. Het toneelstuk dat Heleen Volman schreef in 1999, gaat over de bezetting, de Jodenvervolging, over lafheid en moed en vooral over de vraag waarom volwassenen altijd maar willen dat kinderen over die oorlog van lang geleden horen én nadenken. Vanwege het vernieuwende karakter van het toneelstuk kreeg Volman in 1999 de E. Du Perronprijs.

 

Bij de voorbereidingen voor het toneelstuk zijn ook Regionaal Archief Tilburg en StadsMuseum Tilburg betrokken. Voorafgaand aan het optreden van de leerlingen zal er een korte inleiding zijn over de Tweede Wereldoorlog en de herinneringen daaraan in Tilburg. Hierbij laten we foto's zien die het verhaal over de oorlog illustreren. Hans Scholtes, geschiedenisdocent van het Koning Willem ll College, spreekt vervolgens over de band van de school met de joodse leerlingen in Tilburg. Als aankondiging voor dit toneelstuk maakte een van de leerlingen van het Willem II College een affiche met fotomateriaal uit de collectie van Regionaal Archief Tilburg.

Meer informatie bij Bibliotheek MB

Twee Tilburgse broers tijdens de arbeitseinsatz

Het gezin Schuurmans uit de Veldstraat in Tilburg werd in de Tweede Wereldoorlog geconfronteerd met het fenomeen dwangarbeid. De oudste broer Leo, geboren in 1914, werd te werk gesteld bij de Duitse firma Henschel und Sohn in Kassel. Tot die tijd werkte hij bij de firma Enneking als kettingscheerder. Op 23 juli 1943 kwam Leo daar om het leven. Tevergeefs had hij bescherming gezocht tijdens een luchtaanval door de geallieerden. In totaal werden 13 Nederlanders en 7 jonge mannen van andere nationaliteiten gedood.
Jongere broer Frans, geboren in maart 1924 trof het lot om voor de arbeitseinsatz te moeten werken voor de Firma Felten & Guilleaume, Carlswerk A.G. te Keulen.

De vader van het gezin Janus (Adrianus) overlijdt op 30 mei 1943. Frans besluit terug te reizen naar Tilburg ondanks het feit dat hij geen verlof kreeg. De reis legde hij gedeeltelijk per trein, maar grotendeels te voet af. Helaas kwam hij te laat voor de begrafenis. Bij terugkeer in Duitsland wachtte hem bepaald geen warme ontvangst. Jarenlang zou hij de lichamelijk de gevolgen van dit besluit nog ondervinden.

Van de dochter van Frans, Carin Schuurmans ontving het Archief, de brieven die de broers in deze moeilijke tijd hebben geschreven. Vooral Leo maakt zich erg bezorgd over Frans, 'je leeft toch zeker nog, want ze hebben Keulen nogal gehad is het niet'.
Zelf dat je er levend uitkomt door je niet dood laat gaan met een bombardement. Pas toen Frans na de oorlog in Tilburg terugkeerde, vernam hij van het overlijden van zijn broer Leo. Leo werd begraven op het Waldfriedhof te Frankfurt Oberrad am Main. Op de foto zien we Frans bij het graf van zijn broer.

"Van verwoesting tot wederopbouw".

In deze weken van gedenken aandacht voor een bijzondere film die de heer B.H. Cohen in 1983 aan het archief schonk.

Het interieur van de synagoge aan de Willem II straat in Tilburg werd tijdens de Tweede Wereldoorlog kort en klein geslagen, maar op advies van de Joodse Raad waren eerder al veel kostbaarheden als wetrollen, sieraden en een groot deel van de inventaris voor de veiligheid naar Amsterdam gebracht. De synagoge werd gerestaureerd en in 1949 opnieuw ingewijd en in gebruik genomen.
In 2008 werd naast de synagoge een tuin ingericht ter nagedachtenis aan Helga Deen en met haar al die andere Tilburgse slachtoffers van de jodenvervolging.
 
De korte film die in het archief wordt bewaard, geeft een goede indruk van dit stukje geschiedenis. De film is nu te bekijken op het YouTubekanaal van het Regionaal Archief Tilburg.
 


Op de website van het Joods Historisch museum staat kort de geschiedenis van de Tilburgse Joodse gemeenschap beschreven:

In de jaren dertig vestigden zich vele vluchtelingen uit Duitsland in de plaats. Tijdens de bezetting werd na de uitsluiting van joodse leerlingen uit het openbare onderwijs in september 1941 een joodse school opgericht. Deze heeft tot april 1943 bestaan. In de zomer 1942 werd in Tilburg een vertegenwoordiging van de Joodse Raad gevestigd


Tussen augustus 1942 en eind april 1943 werd ongeveer 40% van de joodse bevolking van Tilburg gedeporteerd. Van hen overleefde een klein deel de oorlog. Het merendeel van de Tilburgse joden overleefde de oorlog door onder te duiken. Ook joden van elders vonden in en om de stad een schuilplaats.

Het interieur van de synagoge werd tijdens de oorlogsjaren volkomen vernield. Het gebouw werd voor andere doeleinden gebruikt en uiteindelijk bestemd als opslagplaats voor in de omgeving geroofde rituele voorwerpen.

Na de oorlog werd het joodse leven in Tilburg hervat. In september 1948 werd op de joodse begraafplaats een gedenksteen onthuld voor de slachtoffers van de Nazi-terreur. Een jaar later werd de synagoge opnieuw ingewijd. In 1976 werd het gebouw overgedragen aan de plaatselijke overheid, die het voor sociale en culturele doeleinden bestemde. Tegenwoordig biedt het gebouw aan de Willem II-straat onderdak aan de Liberaal Joodse Gemeente Brabant. Als zodanig werd het gebouw in 1998 ingewijd.