Raamsdonk in de negentiende eeuw

Tot aan 1815 behoorde Raamsdonk, net als de nabijgelegen dorpen Baardwijk, Besoijen, ’s Gravenmoer, Sprang-Capelle en Waspik tot het baljuwschap Zuid-Holland van het gewest Holland. Van oudsher een zuiver agrarische gemeenschap. In 1796 werd Raamsdonk van het gewest Holland losgemaakt en na diverse herindelingen bij verschillende departementen in de Bataafse en Franse tijd in 1814 definitief bij de provincie Noord-Brabant gevoegd. Met de gemeentelijke herindeling in 1997 werd het dorp gevoegd bij de stad Geertruidenberg. Raamsdonk heeft drie kernen, Raamsdonk, Raamsdonksveer en het Keizersveer. Raamsdonksveer ontstaat in de tweede helft van de 16e eeuw, gelegen tegenover de vesting Geertruidenberg op de zuidelijke oever van de Donge. Tegenwoordig is Raamsdonksveer het grootste kerkdorp van de oude gemeente Raamsdonk. Het dankt zijn naam aan de veerdienst tussen Geertruidenberg en de Oostelijke Langstraat.

Raamsdonk heeft ook omvangrijke archieven nagelaten, waaronder het gemeentebestuur Raamsdonk 1815-1929, meer dan 60 meter. Theo van Herwijnen heeft afgelopen jaren het archief toegankelijk gemaakt en hierdoor kan het verleden van Raamsdonk beter bestudeerd worden. Vanaf 1851 ! waren daar voortdurend pogingen toe ondernomen, maar nu is het dan eindelijk gelukt !



Het zoeken en vinden van informatie in archieven is niet eenvoudig. Maar alleen al door de inventaris te bestuderen komen we al veel te weten over Raamsdonk. In 1908 werden de straten bepaald in de wijken A t/m I. De bijlage in de inventaris bevat een precieze opgave van alle straten. De archieven werden destijds ingedeeld in rubrieken, je kunt per onderwerp variërend van armenzorg, krankzinnigenzorg, onderwijs en drankwet de archieven raadplegen. Uiteraard zijn er ook 'algemene' series zoals verslagen en notulen om door te nemen. Ook het wapendiploma van Raamsdonk met de twee kenmerkende handen uit 1817 is nu weer traceerbaar.

Met dit sluitstuk is weer een belangrijke stap gezet in het toegankelijk maken van de archieven van de voormalige stad Geertruidenberg en dorp Raamsdonk.

Het Bloemendaalsche registratuurstelsel

Collega Theo Brans is bezig om onze inventarissen van Microsoft Word om te zetten naar EAD. Dat is een tijdrovende klus waarbij je soms bijzondere ontdekkingen doet.
Zo trof hij een inventaris aan met een nummering die niet overeenkwam met wat gebruikelijk was. In het archiefje van de gemeente Dongen trof hij een boekje aan over het Bloemendaalsche Registratuurstelsel. Dat boekje was in 1919 voor het eerst in druk uitgegeven door de bedenker A.J. van der Flier.

In het voorwoord schreef Van der Fliert zijn drijfveer om tot dit stelsel te komen: "In verband met de toeneming der werkzaamheden en de vermeerdering der zaken op de gemeentesecretarieën, gaan de oudere registratuurstelsels steeds minder voldoen. Men verlangt meer en meer een systeem, dat aansluit bij en voldoet aan de eisen van den tegenwoordigen tijd. Om aan deze behoefte te voldoen, hebben in de laatste jaren eenige moderne stelsels het licht gezien en het hier aangebodene komt zich bij deze aansluiten.
Het Bloemendaalsche stelsel is uit de practijk ontstaan, als vrucht van een veeljarige ondervinding. Het voldoet in de toepassing zoo goed, dat het mij nuttig leek daaraan eenige meerdere bekendheid te geven. Met de uitgave ervan wordt echter niet te kort gedaan aan de waarde van andere stelsels. Wellicht kan dit geschrift een steentje bijdragen tot oplossing van het registratuurvraagstuk."

Het boekje van Dongen was de tweede druk uit 1924. Een heerlijk beduimeld boek! Ongetwijfeld veelvuldig geraadpleegd door de Dongense registratoren bij het ordenen van de stukken en dossiers. Van het Bloemendaalsche Registratuurstelsel is in 1927 en 1928 gebruik gemaakt door de Dongense ambtenarij. Daarna ging men over op een couranter stelsel.

Het internet geeft enkele verwijzingen naar archieven die ook met dit stelsel te maken hebben gehad zoals Driel, Leek en Veenendaal, maar nergens zo kortstondig als in Dongen.
Het hele boekje staat ook online op de website van Rienk Jonker.