Sprokkels uit het notarieel archief (II)

Erfdeling

Op 24 juli 1882 vond de erfdeling van de nalatenschap van Petrus Philippus Pollet , overleden Tilburg 3 mei 1870, gehuwd met Joanna Odulpha van Baar, overleden Tilburg 12 januari 1878,
plaats tussen hun vier kinderen Arnoldus Antonius Hubertus, Helena Maria Theresia, Maria Deliana Francisca en Anna Barbara Agnes Pollet. Alvorens tot de feitelijke erfdeling werd overgegaan, werd eerst een schatting gemaakt van de waarde en deze bleek maar liefst 5 ton (500.000 gulden) te bedragen. Na de schatting werd de boedel onder de vier kinderen verdeeld (Notarieel archief J.A. Daamen Tilburg inv nr 365, akte 131, scans 318 e.v., 24 juli 1882) (alleen scans 318 en 324 zijn weergegeven):

Contract van plaatsvervanging

In de 19e eeuw bestond de mogelijkheid om (tegen betaling) een plaatsvervanger voor de vervulling van de militaire dienstplicht te sturen. Dat gebeurde bijvoorbeeld in 1881 te Tilburg. Adrianus de Brouwer, wonende te Tilburg, heeft Josephus Heeffer, wonende te Hilvarenbeek, bereid gevonden om tegen betaling van f 350 in zijn plaats de militaire dienstplicht te vervullen (Not arch J A Daamen Tilburg inv nr 364, akte 69, scan 171, 19 april 1881):

Inventaris van het trappistenklooster te Berkel-Enschot 

De meeste notariële akten zijn beperkt van omvang. De notariële akte, die in 1909 werd opgemaakt en een beschrijving van de inventaris van het trappistenklooster in Berkel-Enschot bevat, is echter een boekwerk op zich, er waren 65 scans voor nodig om deze ene akte in beeld te brengen. En de notaris lukte het natuurlijk niet om in één dag de inventaris op te nemen. Hij had er de periode 23 augustus t/m 6 september 1909 (totaal 12 dagen) voor nodig (Not. arch. Not P H Loven Tilburg inv. nr. 663, akte 226, scans 418 t/m 482, 23 augustus t/m 6 september 1909):

De inventarisatie start op 23 augustus 1909 met de goederen in de kerk:

Op 24 augustus begint men met de kamer van de abt, op 25 augustus met de bibliotheek en op 26 augustus (scan 428) met de smederij:

Op 28 augustus is de kapittelzaal aan de beurt en op 30 augustus (inmiddels de 6e dag) de bisschopskamer. Op 31 augustus begint men met de koestal (scan 449):

Op 1 september volgt het brouwhuis, op 2 september de te velde staande vruchten in Berkel , op 3 september de kelder, op 4 september de eerste kapel boven en op dezelfde dag wordt ook het onroerend goed beschreven (scan 474):

Op 6 september 1909 (de 12e en laatste dag) begint men met het vervolg van de vorderingen (scan 475):

Wat waren we jong en slank !

"De geschiedenis van de RK Veulpoepers BV is veel maar dan de geschiedenis van een band die plotseling succes heeft met een hit. Het is ook het verhaal van een praktiesch onderzoek naar de realisering van socialistische idealen. De roep om een rechtvaardige, democratische maatschappij, kritiek omzetten in alternatieven, en het onderzoeken van nieuwe samenlevingsvormen en werkverhoudingen. 
(Zout bier in Den Egelantier. De legende van RK Veulpoepers BV. Zjef Naaijkens, 2009.)

Ik kreeg enige tijd geleden een mailtje van Joop Hörmann met de vraag of het archief de films die hij maakte voor de Stichting HAM  nog in de collectie heeft. Vanzelfsprekend kon ik hem een positief antwoord geven. Bovendien kon ik hem vertellen dat de originele 8mm-films inmiddels geconserveerd en gedigitaliseerd zijn.  In opdracht van stichting Bikse Fiste maakte Joop (Stichting HAM) reportages over de Fisten van 1979 en 1980. Hij wilde de films graag bekijken. Als ze nog het aanzien waard waren, wilde hij ze laten zien tijdens de reünie van de mensen die destijds de Bikse Fisten organiseerden.
Wat is YouTube dan toch een geweldige uitvinding!  Ik heb alle negen fragmenten op You Tube gezet, en iedereen kan ze nu bekijken. Historische opnamen, nostalgische beelden voor wie er bij was, mooie gelegenheid voor de jongeren van nu om de tijdgeest van toen te proeven. (en zoals mijn collega Thea schreef: "Wat waren we jong en slank!" -Behalve Zjef dan)

De RK Veulpoepers BV etc
In de jaren '70 van de vorige eeuw (!)  kwamen jongeren in opstand tegen de bureaucratie, de beknotting, de kerk, de regels en wetten. Een generatie op zoek naar nieuwe samenlevingsvormen.
Hilvarenbeek werd zo'n beetje het centrum van de (Midden-)Brabantse jongerencultuur. De kern van actieve protestbeweging had zijn roots in Hilvarenbeek, waar de gemeente in 1972 een oud confectieatelier ter beschikking stelde om er een jongerencentrum te beginnen: "Lieve hemel". Een van de vele projecten die de kerngroep RK Veulpoepers BV realiseerde. Er zouden er nog vele volgen.
Ter ere van het vijfjarig bestaan van de Lieve Hemel werd in 1977 een gratis festival georganiseerd, midden in het dorp op het Vrijthof. Het kon een "eventuele opvolger van de Groot-Kempische Kultuurdagen" worden, zoals de programmakrant ZJU vermeldde. De organisatie rekende op zo'n tweeduizend bezoekers , er kwamen er tien keer zoveel en het werd een vrolijk volksfeest, voor herhaling vatbaar. Dat gebeurde dan ook, al verliep met name het contact met de gemeente niet meer zo voorspoedig als de eerste keer. "Het zou maar beter naar de Beekse Bergen kunnen verhuizen, het was te grootschalig, de orde en veiligheid zouden in het gedrang zijn etc."  Deze wens van de gemeente Hilvarenbeek is, 35 jaar na dato, min of meer uitgekomen! Een paar weken geleden werd in de Beekse Bergen het Best Kept Secret festival gehouden!
De laatste versie van de Bikse Fiste  was in 1981. Veel leden van de organisatie waren inmiddels verhuisd naar Tilburg en daar volop betrokken bij de vele (protest-)acties en sociale initiatieven. Het jaarlijkse Bikse volksfeest Elastiek Muziek werd vanaf 1985 georganiseerd. Ook hier was het weer heerlijk vertoeven, genieten van de muziek, het straattheater, de activiteiten voor kinderen. Minder politiek, dat wel.

Leestip:
In "Zout bier.." schrijft Zjef Naaijkens uitgebreid en heel erg leesbaar over de geschiedenis van de "Poepers"

Charters tentoongesteld in Geertruidenberg

Museum De Roos aan de Markt in Geertruidenberg viert met een aantal tentoonstellingen dat deze mooie stad 800 jaar stadsrechten heeft. Al eerder dit jaar opende een expositie met archiefmateriaal over eerdere jubilea van de stad en een expositie over de bruggen tussen Geertruidenberg en Raamsdonk. En nu is er een derde expositie bijgekomen over Middeleeuwse documenten die de geschiedenis van de stad weergeven. Inspiratie werd gehaald uit de Charterbank van Geertruidenberg, die in 2009 en 2011 door ons archief en een groep vrijwilligers is gerealiseerd.

In juni gingen een aantal medewerkers van Regionaal Archief Tilburg en Restauratieatelier De Tiendschuur op bezoek om de exposities te bekijken.

In de expositie over charters, die enkele maanden duurt, bleek het niet verantwoord om originele charters tentoon te stellen. Daarvoor is het materiaal te kwetsbaar. De Tiendschuur maakte op basis van onze charters werkelijk prachtige replica's. Deze kunnen zelfs na de tentoonstelling gebruikt gaan worden in educatieve programma's. Een mooie oplossing. De Roos heeft ook een aantal plakkaatboeken in de collectie, gedrukte werken waarin verordeningen van de overheid verzameld zijn. Deze banden zijn geheel gerestaureed door de Tiendschuur en ook te zien in de expositie.

Mooi om zo in één museum een overzicht te krijgen van zeer verschillende aspecten van Geertruidenberg. De drie exposities zijn tot het eind van het jaar te bezoeken.

Vijf eeuwen geschiedenis

Wat  begon als een  onderzoek naar de eerder bewoners van zijn ouderlijk huis mondde uit in een lijvig boekwerk over alle huizen en bewoners  in het buurtschap Terover bij Alphen in de afgelopen 500 jaar.

Rond 1500 stonden er in dit gebied al ongeveer 50 woningen, nu staan er in het buurtschap 120 woningen. Dhr. Eddy de Swart heeft per huis een bewonersoverzicht gemaakt, van de huidige huizen en van de verdwenen panden zijn de bewoners genoteerd. Sommige boerderijen zijn al eeuwen in het bezit van één familie. Daarnaast is er in het boek terug te vinden hoe het onroerend goed verworven werd of doorgegeven. Terover blijkt de Alphense bakermat van uitgebreide families, zoals Van Hal, Van Loon, Van Alphen en Oomen. Want naast achtergrond van de Alphense en Teroverse geschiedenis is er in het boek een schat aan familienamen terug te vinden.

Het boek is ruim geïllustreerd met foto’s van alle huidige panden. Daarnaast is er ook kaartmateriaal en oudere foto’s gebruikt om zaken te verduidelijken. Het is een heel waardevol boek wat voor diverse soorten onderzoekers als inspiratiebron kan dienen. Zeker is het een kroon op het vele werk dat tijdens archiefonderzoek door Dhr. De Swart verricht is.
Het boek is opgenomen in onze bibliotheek. Het is te koop bij Oudheidkundig Streekmuseum in Alphen voor € 22,50. Het museum is open elke dinsdagmorgen en donderdagmiddag.
Mocht je door dit boek geïnspireerd raken maar niet weten hoe een onderzoek te beginnen kijk dan bij ons cursusaanbod voor ideeën. ( update van het aanbod 2013-2014 volgt in augustus)

Nieuwe expositie in Geertruidenberg over industrieel erfgoed

 Afgelopen zaterdag 29 juni werden in de Geertruidskerk aan de markt in Geertruidenberg twee exposities geopend. In het kader van 800 jaar stad Geertruidenberg heeft de Culturele Commissie Geertruidskerk kunstenaars, die min of meer binding hebben met Hollands oudste stad, de gelegenheid geboden hun kunstwerken in de kerk tentoon te stellen. De commissie was ook bereid om een gedeelte van de fraaie kerk in de zomermaanden af te staan aan de Oudheidkundige Kring “Geertruydenberghe” om een expositie in te richten over “Industrieel erfgoed, bedrijf en techniek” in deze stad.




Na de openingswoorden van wethouder en loco burgemeester Ruud van den Belt werden de twee tentoonstellingen door hem met een oordverdovend kanonschot (gelukkig buiten!) geopend. De exposerende kunstenaars werden voorgesteld aan de talrijke genodigden. Hierna gaf de plaatselijke historicus Bas Zijlmans een boeiend betoog over de industriële ontwikkelingen in en buiten de vestingstad. De juinfabriek, waarnaar heel Geertruidenberg ‘stonk’, de tankfabriek Kooiman, drukkerij Antoine en nog vele andere liet hij de revue passeren. De werkgroep van de Oudheidkundige Kring heeft hiermee een fraaie prestatie geleverd, waaraan ook Regionaal Archief Tilburg een steentje heeft mogen bijdragen. Verschillende foto's in de expositie komen uit onze collectie.

De tentoonstelling is t/m 14 september 2013 in de middag te zien in de Grote of Geertruidskerk aan de Markt van Geertruidenberg.

Tekst en foto's: Arjan van Loon

Hoe protestants basisonderwijs verdween uit Oisterwijk



Bestuur van de OSV met in witte blouse met corsage hoofdonderwijzeres Thijtje Bakker begin 20ste eeuw

In 1904 werd met een Koninklijk Besluit de Oisterwijkse schoolvereniging (OSV) opgericht, voor bijzonder (basis)onderwijs. De vereniging stelde zich ten doel om algemeen bijzonder onderwijs te geven. Het was een school voor de 'protestanten' en werd in de volksmond ook wel de bokkenschool genoemd. Daarnaast was er in Oisterwijk ook een katholieke fraterschool aan de Kerkstraat 52. Leerlingen die niet door de Fraters werden toegelaten zoals uit gezinnen van socialisten gingen ook naar de bokkenschool.

De school opende haar deuren  in een pand aan de Kerkstraat. In 1950 betrok de OSV een nieuw schoolgebouw aan de Spoorlaan 82. In 1995 werd de school gesloten en het gebouw overgedragen aan de gemeente Oisterwijk. Het leerlingenaantal was te ver gedaald. De Verenigde Bijzondere Scholen voor onderwijs en algemene grondslag liet de OSV in 1993 weten dat de opheffingsnorm voor de OSV Stijgbeugel was bereikt.


Opening school aan de Spoorlaan

Klassenfoto Stijgbeugel 1977/78

Het Regionaal Archief Tilburg ontving onlangs de stukken van de opheffing. Met de sluiting kwam een einde aan de algemeen bijzondere school, die een markante positie in de Oisterwijkse samenleving had ingenomen.

Nieuwe foto's Hasseltse Kerk

Neven en vrienden pastoor Franciscus  J. A. de Beer en architect Adrianus C. de Beer realiseerden eind 19de eeuw de bouw van een kerk in de parochie Hasselt. Formeel was de naam O.L. Vrouw van de Heilige Rozenkranskerk, maar de naam Hasseltse Kerk werd meer gebruikt. Op 26 september 1898 werd de kerk ingezegend. Precies honderd jaar later kwam er een einde aan het geloofsleven in deze kerk. Het interieur verhuisde naar een kerk in St. Oedenrode. Daarna volgde een periode van enkele jaren, waarin gezocht werd naar een nieuwe bestemming van de kerk met het behoud van het oude.

Woningcorporatie Tiwos kocht het gebouw voor het symbolische bedrag van 1 gulden. In het gebouw zou een multifunctionele plek worden voor wijkcentra, cursussen, naschoolse opvang. De plannen voor restauratie werden keer op keer uitgesteld. Kunstenaars betrokken het pand. Na enkele jaren stemde de gemeenteraad van Tilburg in 2002 in met een bouwplan van 7,3 miljoen. Verslagen werd de brand ondergaan in de nacht van 10 op 11 juli 2003, die een groot deel van de kerk verwoestte. Toch werd doorgezet om een wijkcentrum met de naam De Poorten te realiseren. De naam De Poorten verwijst naar het kasteel van Tilburg, dat in deze wijk heeft gestaan. Architect Ad Smeulders tekende het ontwerp geïnspireerd door de kathedraal van Avignon. De Twern werd hoofdhuurder.


Deze week ontving het Regionaal Archief Tilburg enkele foto's uit februari 2003. De foto's zijn nog voor de brand genomen en daardoor redelijk uniek. Voor wie nog eens in de geschiedenis wil duiken van het gebouw is de publicatie uit 2005 van Cees van Raak Van Godshuis tot De Poorten een aanrader.